पुनर्निर्माणको नेतृत्व गर्दै महिला

प्रकाशित मिति :2017-07-09 14:11:07

‘सुरु सुरुमा घर बनाउने काम पुरुषहरुकै मात्र हो कि जस्तो लाग्थ्यो । आँट गरेर तालिम लिएँ । तालिम लिन जाँदा गाउँलेहरुले होच्याएर बोलेका पनि थिए । अहिले तालिम पाएपछि तिनै गाउँलेहरु मेरो घर बनाइदेउ है भन्दै बोलाउन थालेका छन् ।’ – महिला डकर्मी बिमलाले अनुभव सुनाइन् ।

 रामकृष्ण शर्मा

काठमाडौं । दोलखाको बिगु गाउँपालिका, आलम्पु निवासी शनिमाया थामीको दैनिकी अहिले बदलिएको छ । घरधन्दा र ज्यालामजदुरी गरेर जिविकोपार्जन गर्ने शनिमाया अहिले तालिम प्राप्त डकर्मी बनेकी छन् । उनी पुरुष डकर्मीहरु झैँ घर निर्माणमा खटिन्छिन् । घर निर्माणको योजना बनाउनेदेखि घरको गारो लगाउने कामसम्म अरुलाई सोध्नुपर्दैन ।

गत सालको भदौमा उनकै गाउँमा भएको डकर्मी तालिम लिएपछि उनले डकर्मी बन्ने मौका पाएकी हुन् । हातमा सीप भएपछि मुस्किलले २ सय रुपैयाँ कमाइ गर्ने उनको दैनिक ज्याला ५ सय रुपैयाँ बढी पुगेको छ । शनिमाया अहिले बिगु गाउँपालिका अन्र्तगत आफ्नै वडा नम्बर ३ का पर्तमान थामीको घर बनाउने काममा डकर्मीको रुपमा खटिएकी छन् ।

दोलखाकै भीमेश्वर नगरपालिका वडा नं २ की ३६ वर्षीया विमला बस्नेत ६ महिना अघिसम्म घरायसी काममा मात्रै संलग्न थिइन् । श्रीमान्को मृत्यु भएपछि कहिले ज्यालामजदुरी गरेर त कहिले खेतबारीमा काम गरेर आफ्ना दुई सन्तान र सासुको हेरचाह गर्थिन् । उनले घर बनाउने मिस्त्री बन्छु भन्ने कल्पना पनि गरेकी थिइनन् ।

२०७३ को मंसिरमा भीमेश्वर नगरपालिकाको वडा नं २ स्थित टंक प्रसाद श्रेष्ठको भूकम्प प्रतिरोधी घर निर्माणको लागि दिइएको तालिममा विमलाले डकर्मी तालिम लिईन् । अमेरिकी सहायता नियोग (युएसआइडी)को सहयोगमा भूकम्प प्रविधि राष्ट्रिय समाज नेपाल (एनसेट)द्वारा सञ्चालित ‘बलियो घर कार्यक्रम’ले कार्यगत तालिम दिएको थियो । उनले ५० दिन लगाएर घरको लेआउट गर्ने, ढुङ्गा काट्ने, गारो लगाउने, सुर ढुङ्गा मिलाउने, नस कस्ने, रड काट्ने देखि त्यसको ठिक ठाउँमा प्रयोग, नाप र तौलको हिसाब आदि कुराहरु सिकेको बताईन् ।

घर निर्माणको सैद्धान्तिक र व्यवहारिक सीप जानेपछि विमलालाई घरधनीहरुले आफ्नो घर निर्माणमा संलग्न हुन बुकिङ गर्न थाले । बिमलाले अनुभव सुनाइन्, ‘सुरु सुरुमा त घर बनाउने काम पुरुषहरुको मात्रै हो कि जस्तो लाग्थ्यो । आँट गरेर तालिम लिएँ । तालिम लिन जाँदा छिमेकीहरुले गाउँलेले होच्याएर बोलेका पनि थिए । अहिले तालिमप्राप्त भएपछि तिनै गाउँले मेरो घर बनाइदेउ है भन्दै बोलाउन थालेका छन् ।’

घर निर्माणमा पहिल्यैदेखि संलग्न तर गारो लगाउने लगायत अप्ठ्यारो मानिने काममा सहभागी नभएकी शनिमाया र घर बनाउने कार्य समेत नदेखेकी विमला प्रतिनिधी पात्रमात्रै हुन् । २०७२ बैशाख १२ को भूकम्पका कारण ढलेका घरहरुलाई फेरि उठाउन र सुरक्षित पुनर्निर्माणको अभियानमा डकर्मीको रुपमा महिलाहरु क्रियाशिल हुन थालेका छन् ।

२०७२ बैशाख १२ को भूकम्पबाट अति प्रभावित १४ जिल्लाहरुमा ८ लाख २४ हजार घरहरु पूर्ण रुपमा क्षतिग्रस्त भएको थियो । तिमध्ये दोलखा जिल्लामा मात्रै ५० हजार ८४२ घरहरु ध्वस्त भएका थिए । यतिधेरै घरहरु एकैपटक बनाउनुपर्ने अवस्थामा दोलखामा सरकारी आँकडा अनुसार जम्मा ३ हजार जना डकर्मी छन् । लडेका घरहरुको पुनर्निर्माणको लागि दोलखामा मात्रै ८ हजार ५ सय डकर्मीहरु आवश्यक रहेको भुकम्प लगत्तै गरिएको सर्वेक्षण (पीडीएनए) प्रतिवेदनले देखाएको छ । त्यसैले पनि पुनर्निमाणको काममा भूकम्पबाट अतिप्रभावित १४ वटै जिल्लाहरुमा महिला डकर्मीहरुको संख्या र आकर्षण बढिरहेको छ ।

३४ वर्षीया रोशनी लामा नुवाकोटको ककनी गाउँपालिका राम्चेकी महिला डकर्मी हुन् । घर बनाउने काममा रोशनी संलग्न हुन थालेको तीनवर्ष भइसक्यो । उनी पहिले ज्यामी काम गर्ने र पुरुष डकर्मीलाई सघाउने गर्थिन् । अहिले ४–५ जना महिलाको नेतृत्व गर्दै मुल डकर्मी भएर काम गरिरहहेकी छन् । ४ महिना अघि डकर्मी तालिममा सहभागी भएपछि उनलाई घरधनीहरुले मुख्य डकर्मीको रुपमा विश्वास गर्न थालेका हुन् । भन्छिन्, ‘तालिम अघि घरधनीहरु हामीलाई डकर्मीको रुपमा जिम्मेवारी दिन हिच्किचाउँथे । घर बनाउने तरिका पनि धेरै थाहा थिएन तर अहिले भूकम्प प्रतिरोधी घर निर्माण गर्न सक्ने भएकी छु । धेरै ठाउँबाट घर बनाउनका डिमान्ड आइरा’छ ।’

भुकम्पबाट नुवाकोटमा मात्रै ७७ हजार घरहरुमा पूर्ण क्षति भएको थियो । त्यसैले पनि डकर्मी तालिमसँगै भूकम्प प्रतिरोधी घर निर्माण गर्न सक्षम भएपछि महिलाहरुले काम पाउन थालेका छन् । ‘एक त गाउँठाउँमा वैदेशिक रोजगारीका कारण पुरुष डकर्मीहरुको अभाव छ । महिलाहरु डकर्मीको रुपमा उदाइरहेका छन् । दोस्रो कति घरधनीहरु त पुरुषको तुलनामा खटिएर कामगर्न सक्ने र नठग्ने प्रवृत्तिका हुनाले महिलाहरुलाई प्रयोग गर्न उत्साहित देखिन्छन्,’ पुनर्निर्माणको सम्बन्धमा कलम चलाइरहेका नुवाकोटका पत्रकार रामहरी न्यौपानेले भने ।

भूकम्पका धादिङमा मात्रै ८३ हजार २ सय २९ घरहरु ध्वस्त भएका थिए । पीडीएनए प्रतिवेदनका अनुसार धादिङमा ६२ सय डकर्मीहरुले काम गरिरहेका थिए । तर भूकम्पबाट ध्वस्त भएका घरहरुलाई पुनःनिर्माण गर्न १३ हजार बढी डकर्मीको आवश्यकता रहेको सरकारी आँकडा छ । भूकम्प प्रभावित जिल्लाहरुमा डकर्मीहरुको अभाव बढिरहेको बेला महिलाहरुको बढ्दो सक्रियताले सुखद संकेत दिएको छ । ‘भूकम्पले भत्किएका घरहरु फेरि बनाउनै प¥यो । यस्तो बेला कामदार खोजेर कहाँबाट ल्याउने ? त्यसैले जोसँग सीप छ उनीहरु त घर बनाउन लागिहाल्छन् ।

हामी सीप भएकाले नगरे कसले गर्ने ?’ – धादिङको दार्खाकी भोकटेनीकी शान्ति तामाङले भनिन् । उनी भूकम्पमा परि घाइते भएकी महिला समेत हुन् । घाइते भएर पनि घर निर्माणको काममा संलग्न हुन थालेपछि अन्य महिलाको उनी प्रेरणाको स्रोत बनेकी छन् ।

अहिले कार्यरत डकर्मीको संख्या भन्दा दोब्बर डकर्मी उत्पादन गर्नुपर्ने वर्तमान अवस्था छ । यति बेला महिलाहरुलाई केन्द्रित गरेर डकर्मी तालिम संचालन गरियो भने महिलाहरुको सहभागितामा निर्धारित समयभित्रै पुनर्निर्माणको काम सम्पन्न गर्न सहज हुनेछ । अमेरिकी सहायता नियोगको सहयोगमा भूकम्प प्रविधि राष्ट्रिय समाज नेपाल (एनसेट)द्धारा संचालित बलियो घर कार्यक्रमका प्रबन्धक रञ्जन ढुंगेल भन्छन्, ‘पुनर्निर्माणको अभियानमा गाउँमा रहेका डकर्मीहरुको संख्या पनि एउटा चूनौति बनको छ । बहुसंख्यक पुरुष वैदेशिक रोजगारी लगायतका कारणले गाउँ बाहिर रहेकाले महिलालाई डकर्मी, सिकर्मी काममा लगाउन जरुरी छ ।’

(शर्मा भूकम्प प्रविधि राष्ट्रिय समाज नेपालमा आवद्ध छन् । )

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

सर्वोच्चद्वारा नाङ्गा बाबालाई रोक नलगाउनुको कारण माग

–महिला खबर– काठमाडौं । सर्वोच्च अदातलले पशुपति क्षेत्रमा शिवरात्रि लगायत अन्य पर्वमा नाङ्गा बाबा र

१० युवती विमानस्थलबाट पक्राउ

–महिला खबर– काठमाडौ । त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट नक्कली भीसा प्रयोग गरी कुवेत जान लागेका १०

कम्युनिष्टलाई छोइ छिटो गर्ने समयमा कम्युनिष्ट बनाउदै हिँड्ने माया बनिन् मन्त्री

–महिला खबर– कम्युनिष्ट सिद्धान्तमा विश्वास गर्ने व्यक्ति मान्छेको पनि मासु खान्छन्, जात, धर्म केही मान्दैनन् भन्दै

बलात्कारको आरोपमा पक्राउ

–महिला खबर– काठमाडौं । उदयपुर कटारी नगरपालिका घर भई हाल काठमाडौं कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका–८ शिवचौक

बेपत्ता बालक मृत अवस्थामा फेला

–महिला खवर– कपिलवस्तु । कपिलवस्तुको मायादेवी गाउँपालिका–४, पिपराका वडा अध्यक्ष फत्ते मोहम्मदका ७ वर्षका छोरा

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: