मानसिक रोगको चपेटामा महिला

प्रकाशित मिति :2017-10-10 12:47:59

सन्दर्भः विश्व मानसिक स्वास्थ्य दिवस

–सन्दिप वि.क –

काठमाडौं । काभ्रे घर भई हाल काठमाडौंमा बस्दै आएकी २७ वर्षीया कल्पना बस्नेत (नाम परिवर्तन) श्रीमानको टोकेसोकै कारण मानसिक समस्या जेल्न बाध्य भईन् । श्रीमानले सधैँ रक्सी खाएर मानसिक समस्या दिन थालेपछि उनी पुरै रुपमा मानसिक रोगी बनिन् । कल्पना अहिले दुई हप्तादेखि ललितपुरस्थित मानसिक अस्पताल लगनखेलमा उपचाररत छिन् ।

उनले भनिन् ‘सधैँ घरपरिवारको कुरा सुनैकै भरमा श्रीमानले मलाई गाली गलौच गर्ने, मार्ने धम्की दिन थाले । श्रीमान अर्कै केटी लिएर बस्न थाले ।’  करिब ७ वर्षअघि प्रेम विवाह गरेकी कल्पनाकी ५ वर्षकी छोरी छिन् । तर, श्रीमान आफ्नो साथ छैनन् । कल्पना अहिले माइतीमा बस्दै आएकी छिन् ।

कल्पनाका भाई अनिल बरालले दिदीमा बर्बराउने, देउता चढ्यो भन्ने, काम्ने, छिनमै हाँस्ने, रुने, लगायतका समस्या देखा परेपछि अस्पतालमा भर्ना गरेकोे बताए ।

रामेछाप नगरपालिका–२ घर भई हाल काठमाडौंको सतुङ्गलमा बस्दै आएकी २२ वर्षीय सुनिता तामाङ (नाम परिवर्तन) पनि एक हप्तादेखि मानसिक अस्पतालमै उपचाररत छिन् ।

खाना नखाने, टोलाउने, मनलाग्दी बोल्ने, एकोहोरो हुने लगायतका समस्या देखेपछि श्रीमानले सुनितालाई अस्पतालमा भर्ना गरे । डाक्टरले सुनितालाई अझैं दुई हप्ता अस्पतालमै राख्नुपर्ने बताएका छन् ।

पाँच वर्षअघि विवाह बन्धनमा बाँधिएका उनीहरुका सन्तान छैनन् । सन्तान नभएकै कारण कहिलेकाही परिवारमा कलह हुँदै आएको सुनिताका श्रीमानले बताए । उनले भने, ‘उनी जे कुरा पनि बढी नै सोच्थिन् । र हरेक कुरालाई गम्भीरतापूर्वक लिन्थीन् । त्यसपछि उनीमा यस्तो समस्या देखियो ।’

धादिङ धुनीबेसी  नगरपालिकाका शिव सुनारको दम्पती पनि अस्पतालको ओपिडि वार्डमा भेटिए । उनकी श्रीमती विमला(नाम परिवर्तन) लामो सास फेर्दै छटपटाई रहेकी थिइन् ।

अस्पतालमा आएका अधिकांश बिरामीमध्ये धेरै महिलाहरुका श्रीमानले अर्को केटीसँग प्रेम सम्बन्ध राखेको, अर्को विवाह गरेको, सासु बुहारीको झगडा, श्रीमान श्रीमतीको बीचमा शंकाका कारण उनीहरुमा मानसिक रोग देखा परेको छ ।

शिवले भने, ‘डाक्टरले औषधि लेखिदिएका छन् । ठिक हुन्छ होला भन्ने आशामा छु ।’  ४० वर्षीय विमलालाई मानसिक समस्या देखिएको झण्डै १४ वर्ष भयो । गाउँमै केहीले धर्म परिवर्तन गरे मानसिक समस्या निको हुन्छ भनेपछि उनले धर्म परिवर्तन पनि गरे । तर, श्रीमतीको रोग भने निको हुन सकेन् । २०७२ सालको भुकम्पपछि श्रीमतीको समस्या झन् बढेको उनले बताए ।

‘भूकम्पभन्दा तीन, चार महिना अघि ३ लाख रुपैयाँ ऋण खोजेर घर बनायौं । भूकम्पले भत्काइदियो । हामीसँग लालपूर्जा थिएन् । सरकारी राहतबाट पनि बञ्चित हुन पुग्यौं । श्रीमती ऋणकै बारेमा सोच्दा यो अवस्थामा पुगिन्’ उनले भने, ‘मनमा कुरा खेल्यो भनि रहन्छिन् । सास फेर्न गाह्रो हुन्छ अरे । टोलाई रहन्छिन् । ऋणकै विषयमा सानो तिनो विवाद हुन्थ्यो । तर, खासै ठुलो झगडा भने भएको छैन् ।’ उनीहरुका ३ छोरी र एक छोरा छन् ।

यी त उदाहरण मात्रै हुन् । मानसिक अस्पताल लगनखेलमा अधिकांश महिलाहरु कुनै न कुनै प्रकारको मानसिक समस्याका कारण उपचाररत छन् ।

अस्पतालका मनोचिकित्सक डा.बासुदेव कार्कीले अस्पतालमा महिला लगायत अन्य व्यक्तिहरु टाउको दुख्ने, निन्द्रा नलाग्ने, डर लाग्ने, मनमा उदासी हुने, सास फेर्न गाह्रो हुने, बेहोस हुने जस्ता समस्या लिएर आउने गरेको बताए ।

डा. कार्कीकानुसार अस्पतालमा आएका अधिकांश बिरामीमध्ये धेरै महिलाहरुका श्रीमानले अर्को केटीसँग प्रेम सम्बन्ध राखेको, अर्को विवाह गरेको, सासु बुहारीको झगडा, श्रीमान श्रीमतीको बीचमा शंकाका कारण उनीहरुमा मानसिक रोग देखा परेको छ ।

अस्पतालका अनुसार २०७४ साल साउन एक महिनाको अवधिमा मात्रै अस्पतालको अन्र्तरङ सेवामा ४१ महिलाहरु मानसिक रोगकै कारण भर्ना भएका थिए । जसमा पुरुष भने तीस जना थिए ।

यस्तै इमजेन्सी सेवामा महिला १८ जना र पुरुष १९ मानसिक रोगका विरामी भर्ना भएका थिए । साउन महिनामा मात्रै १४ सय ३६ महिलाहरु मानसिक समस्याका कारण अस्पतालको जनरल ओपीडिमा आएको अस्पतालको प्रशासनिक शाखाले जनाएको छ ।

यस्तै मानसिक अस्पतालको दुई वर्षीय तथ्याङ्क अनुसार आ.व २०७२-७३ मा ३ सय ९२ जना महिलाहरु अन्र्तरङमा भर्ना भएका थिए भने ०७३\७४ मा ३ सय ७८ जना मानसिक रोगका महिलाले उपचार गराएका थिए । यस्तै २०७२-७३ मा अस्तालको इमजेन्सीमा १ सय ७२ महिला भर्ना भएका थिए भने ०७३\७४ मा १ सय ९६ महिला उपचारका लागि भर्ना थिए ।
आ.व २०७२\७३ मा जनरल ओपीडिमा १४ हजार ९ सय १८ र ०७३\७४ मा १५ हजार ९७३ महिलाहरु मानसिक समस्याका कारण अस्पतालमा आए ।

त्रिभुवन शिक्षण अस्पतालकी चिकित्सा मनोविद् डा. मिता राणाका अनुसार महिलाहरु घरपरिवार र कार्यस्थलमा सुरक्षित नहुने हुँदा पनि उनीहरुमा मानसिक समस्या देखापर्दछ ।

उनले भनिन्, ‘महिलाहरुमा जैविक, मानसिक र सामाजिक कारणले बढी मानसिक समस्यामा पर्ने गर्छन् ।’ जैविक कारणको कुरा गर्दा शारीरिक पक्षलाई लिन सकिन्छ । अर्को सामाजिक मनोवैज्ञानिक रुपमा भन्दा पारिवारिक सांस्कृतिक पक्षमा भर पर्छ । उनले छोरा र छोरीलाई हुर्काउने प्रवृति नै फरक हुनु पनि मानसिक रोगको एउटा कारण भएको बताइन् ।

के हो मानसिक स्वास्थ्य समस्या ?

मनोचिकित्सक डा. बासुदेव कार्की

मनोचिकित्सक डा. बासुदेव कार्कीका अनुसार मानसिक रोग भन्नाले मान्छेको मस्तिष्कले गर्ने व्यवहार, व्यथा, भावना, विचार, बोली, लगायतका कुराहरुमा समस्याहरु देखिनु भन्ने बुझिन्छ ।

यि समस्याहरुका कारण मान्छेमा दैनिक जीवन सञ्चालन गर्न समस्या देखा पर्दछ । यस्तै मान्छे आफ्नो सन्तुष्टिप्रति असहज महसुस गर्ने र उसको काम कारबाहीमा पनि असर पुर्याउछ । व्यक्तिको व्यवहारले अन्य व्यक्तिमा समेत समस्या पर्दछ ।

यसरी लामो समय व्यक्तिमा यस्ता प्रकारका समस्या देखिएमा त्यसलाई हामी मानसिक स्वास्थ्य समस्या भन्छौं ।

किन देखिन्छ मानसिक समस्या ?

मानसिक समस्या व्यक्तिको आनुवांशिक कुराहरु, शरीरको संरचना, विकास लगायत बायोलोजिकल कारणले पनि देखिन्छ ।

अर्को मनोवैज्ञानिक कुराहरु, जस्तो व्यक्तिले आफूभित्र र बाहिरको वातारण कसरी बुझ्न सक्छ ? कसरी उसको बुझाइको विकास भएको छ ? त्यो कारणले पनि व्यक्तिमा यो रोग लाग्ने सम्भावना बढी हुन्छ ।

त्यस्तै सामाजिक कारण पनि मानसिक रोगको कारण हो । समाजमा कसरी सामाजिक अवधारणाको विकास भएको छ । व्यक्ति समाजमा कसरी घुलमिल भएको छ ? त्यसमा पनि भर पर्छ । सामाजिक, मनोवैज्ञानिक अन्र्तक्रियाबाट पनि यो रोग देखिन्छ ।
महिलाहरुमा हेर्दा उनीहरुको खानपान, सामाजिक उतरदायित्व, पारिवारीक कारणले यो समस्या देखा पर्दछ । अर्को वंशाणुगत, पारिवारिक, मानसिक, आर्थिक र सामाजिक जस्ता पक्ष यसका कारणहरु हुन् ।

लक्षण

मान्छेको भावना, विकास, व्यवहारसँग सम्वन्धित रहेर यसको लक्षण देखिन्छ । मानसिक रोग एउटै किसिमको रोग होइन् । धेरै प्रकारको रोगहरुको समूह हो । फरक–फरक रोग अनुसारका लक्षणहरु देखिन्छन् ।

उदासिनता, व्यवहार, व्यक्तित्वमा देखिने रोगहरुको लक्षण फरक–फरक खालको हुन्छ । लक्षण मान्छेको विचार, भावना अनुसार फरक–फरक खालको हुन्छ । मानसिक समस्यालाई सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक रुपले पनि फरक पार्ने गर्दछ ।

एउटा शिक्षित महिला र ग्रामिण क्षेत्रकी गृहणी महिलाले देखाउने मानसिक समस्या फरक हुन्छ ।  जस्तो गाउँका महिलाहरुमा पनि शिक्षित महिलालाई मानसिक तबरले छुट्टै किसिमको समस्या देखिन्छ । अशिक्षित महिलामा मानसिकका साथै शारीरिक हिसाबले पनि समस्या बढी देखिन्छ । सामाजिक विश्वास अनुसार उनीहरुको लक्षण देखिन्छ ।

मानसिक असरमा टाउको दुख्ने, शरीर झमझ्माउने, आत्तिने, टोलाउने, छटपटिने, लगायतका शारिक असर पनि देखा पर्दछ । त्यसलै व्यक्तिको बुझाई अनुसार लक्षणहरु देखिन्छन् ।

किन बढ्दैछ मानसिक समस्या ?

मानसिक समस्या किन बढ्दैछ ? भन्दा नि त्यसप्रतिको चासो बढ्दै छ । समस्या प्रतिको चासो जति बढ्छ, त्यति समस्याहरु पनि फेला पर्दछन् । तर, सामाजिक अवधारणा अनुसार रोगको प्रकृति बदलिएको छ ।  विज्ञान, प्रविधिका साथै बेरोजगारी समस्या, बैदेशिक रोजगार, सामाजिक अन्तरघुलनका कारणले मानसिक स्वास्थ्य समस्याहरु फरक हुन थालेको छ ।

बच्ने उपाय

पहिला त मानसिक स्वास्थ्यको बारेमा व्यक्ति जानकार हुनपर्दछ । मानसिक स्वास्थ्य समस्या देखिएमा समयमै उपचार गर्नुपर्छ । मानसिक स्वास्थ्यको बारेमा चर्चा परिचर्चा हुनुपर्छ । मानसिक स्वास्थ्य व्यक्तिको पारिवारीक, शैक्षिक, अवस्थालाई ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ ।

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

इन्सेक भन्छः राज्य पक्षबाटै ८६ महिला पीडित

–महिला खबर– काठमाडौं । पूर्व प्रधान न्यायाधीश सुशीला कार्कीले पछिल्लो समय बलात्कारका घटनामा मिलापत्र हुने गरेको

बलात्कारको घटना मिलापत्र गर्नेलाई के हुन्छ कारवाही ?

–महिला खबर– ललितपुर । बालिका बलात्कारको घटना मिलाउन खोज्ने वडा अध्यक्षलाई बलात्कारको मतियारको रुपमा मुद्दा चलाउन

प्रदेशसभाः महिलालाई ‘उप’ मै सिमित

–महिला खबर– सभामुख वा उपसभामुख मध्ये एक पदमा अनिवार्य महिला राख्नु पर्ने संवैधानिक व्यवस्था यदि नभएको

आफ्नै साथीलाई बलात्कार गर्ने तीन आरोपी पक्राउ

पीडित किशोरीका आफन्तले दाबी गरेअनुसार उनीहरूले बलात्कार पछि हत्याको प्रयास गरे । यद्यपि ती मध्ये

संरक्षणमा रहेकी चेलीको विवाह

–महिला खबर– सिपमूलक व्यवसाय पश्चात व्यवसाय संचालन गरिरहेकी चेली शिलाको विवाहका केटा पक्षसँग चेली नेपालले अभिभावकका

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: