फाेहरले कमाउँछ पैसा


प्रकाशित मिति :2015-10-11 12:19:18

चितवनकी तुलसी ज्ञवालीको फोहरलाई मोहर बनाउने अभियान अन्य क्षेत्रका व्यक्तिले पनि सिक्न सक्छन् । यसबाट फोहर व्यवस्थापनको झन्झटमात्र कम हुँदैन, परिवारलाई आत्मनिर्भर हुन पनि सहयोग पुर्‍याउँदछ ।
 
नारायण ढुंगाना

narayan picचितवन । अपरान्हको समय । सिरररर…र, सिरररर.. र सिट्ठी बज्यो । भरतपुर १० की ४८ वर्षीया तुलसी ज्ञवालीलाई सिटी बज्नु र नबज्नुले अर्थ राख्दैन । उनी आफ्नो नियमित काममै व्यस्त थिइन् । ‘सिट्ठी’ फोहर संकलन गर्ने संकेत हो । अन्यत्रबाटै संगालिएको कुहिने/नकुहिने फोहर बोकेर सिट्ठी बजाँउँदै आएको भरतपुर उपमहानगरको ट्रयाक्टर पनि उनको घर अगाडी रोकिएन । फोहर हुँदैन भन्ने कुरा ट्रयाक्टर चालकलाई पनि थाहा छ ।

भरतपुर १० स्याउली बजार आएपछि टेलरमा फोहर राख्ने झन्झट निकै कम हुन्छ । कामदारलाई फोहर उठाउने दुःख पर्दैन । कारण एक मात्रै छ । घरबाट निस्किने फोहर बाहिर फ्याँक्दैनन् महिला । फोहर चिन्छन् र टिप्छन् । सडकमा देखेका फोहर पनि टिप्छन् । घरभित्रका फोहर पनि टिप्छन् । त्यसलाई मोहर बनाउन प्रयोग गर्छन् । ज्ञवाली भन्छिन्, ‘फोहर चिन्न सक्नुपर्छ, यसले मोहर दिन्छ ।’

ज्ञवालीले २०५९ सालबाटै फोहर चिन्न थालेकी हुन् । छरछिमेक र गाउँलेलाई फोहर चिनाउन उनलाई बर्षाै लाग्यो । घरको मात्रै होर्ईन गाउँको फोहर टिप्न समेत उनी कम्मर कसेर लागिन् । शुरुशुरुमा कठिन भएपनि सबैले सिक्दै गएपछि भने फोहर चिनाउन सजिलो भएको तुलसीको बुझाइ छ । अहिले स्याउलीबजार नेपालकै नमुना टोलको रुपमा चिनिएको छ । देश र विदेशका नागरिक उक्त गाउँ घुम्न आउँछन् । मन्त्रीदेखि विदेशी नागरिक हुँदै उच्च ओहदाका अधिकारी पनि तुलसीको फोहर टिप्ने पौरख हेर्न आउने गरेका छन् ।

____ _____ ____ __ ______ _______ ______ _____तुलसी ज्ञवालीको घर भरतपुरको हाकिम चोकबाट जिविस जाने बाटोको विच शाखा मार्गमा पर्छ । उनको घरमा नगरपालिकाको गाडी फोहर उठाउँन आउँदैनथ्यो, चोकमा अरुको घर अगाडी लगेर फोहर राख्नुपथ्र्यो । एक दिनको कुरा हो, उनी सदा झै फोहरको पोको अरुको घर अगाडी राखेर फर्किइन् । विहान उठ्दा त्यही फोहर घरमै आईपुगेछ । ‘कुकुरले बोकेर घरमै ल्याएछ, ज्ञवालीले भनिन्, ‘त्यसदिनबाट मैले फोहर बाहिर नफाल्ने प्रतिज्ञा गरेकी छु ।’ उनको अठोट आज हजार बढीको अठोट बनिसकेको छ । छेउमा रहेकी उनकी आमा सावित्री गौतमले हाँस्दै भनिन् ‘ज्ञान दिनलाई कुकुरले फोहर फर्काएर ल्याएछ, कस्तो ज्ञान दिने कुकुर ।’

त्यसपछि उनले घरमा भएको एउटा ड्रम काटेर फोहर संकलन गर्न थालिन् । केही समयपछि श्रीमान कपिल ज्ञवालीले काठमाडांैबाट २ सय गड्यौलालाई ४ सय हालेर घरमा ल्याए । अनि गड्यौलाले फोहर खाएर मल उत्पादन गर्न थाल्यो ।

त्यही मलको प्रयोग गरेर घरको छत र आँगन हराभरा बनाईन् । एक कान दई कान हुँदै उनको नयाँ अन्वेषण भरतपुर क्षेत्रमै फैलियो । नगरपालिकाले समेत प्रशंसा गर्न थाल्यो । उनको घरमा हेर्नेको लर्काे लाग्न थाल्यो । सिक्ने र सिकाउने प्रक्रिया शुरु भयो ।

यही सीप अन्वेशणका कारण २०६६ सालमा प्रथम महिला अन्वेषण मेलामा १५ हजार नगद सहित प्रथम पुरस्कार पाईन् । २०६७ सालमा राष्ट्रपतिबाट २५ हजार राशिको क्षेत्रीय अन्वेषण पुरस्कार प्राप्त गरेकी थिईन् । २०७० सालमा राष्ट्रिय वातावरण प्रदुषण नियन्त्रण नेपालबाट राष्ट्रिय वातावरण पुरस्कार सहित दर्जन बढी सम्मान पाईसकिन् ।

अनुभव साट्नकै लागि उनी विदेश (कम्वोडियो, स्वीडेन) पनि पुगिन् । विदेशी पनि उनको घरमा हेर्न आईरहन्छन् । नेपालमा विभिन्न जिल्लामा उनैले उत्पादन गरेका करिव एक हजार गृहिणी भैसके । उनी भन्छिन् ‘एक हजारले यो सीप सिके होला, गर्ने पनि धेरै भैसके ।’

अहिले स्याउली बजार टोलकी अध्यक्ष पनि उनी हुन् । टोलकै अगुवाईमा यहाँका २३० घरलाई कम्पोष्ट मल बनाउन रीङ्ग वितरण भएको छ । आमा समूह र स्याउली बजारको सहकारी उनै महिलाको पहलमा नमुना बनेका छन् ।

उपमहानगरको सहयोगमा अहिले १८ घरमा च्याम्वर कम्पोष्टिङका लागि सहयोग भएको छ । सबैले आफ्ना घर र वरपरका फोहर टिपेर त्यहाँ हाल्छन् र मल बनेपछि छतको तरकारी खेतीमा प्रयोग गर्छन् । उनीहरूले अहिले तरकारी किनेर खानु पर्दैन ।

गाउँ समाज परिवर्तन गर्ने एक्ली महिला हुन् तुलसी । शुरुशुरुमा गाउँघर तिरको फोहर टिप्दा तैले कति पैसा पाउँछेस् र फोहर टिपेको भनेर गिल्लाउने पनि थिए । तर पछि विस्तारै बुझ्दै गए । अहिले उनको टोलमा फोहर देख्न पाईंदैन । घरका छतभरी लहलह तरकारी फलेका छन् ।

___________ _____ _________ _____ _____कुहिने र नकुहिने फोहर छुट्याएर राखिएको छ । घरमा निस्कने फोहर मध्ये ८० प्रतिशत कुहिने १० प्रतिशत पुन प्रयोग गर्न मिल्ने र १० प्रतिशत मात्रै नसड्ने र प्रयोग गर्न नमिल्ने फोहर हुने गरेको छ ।

कुहिने फोहरबाट मल बनाएका महिलाको घरका छत र करेसाबारीमा लहलह तरकारी छ । अहिले भिण्डी, खुर्सानी, घिरौला, बोडी, घर भरी फलेका छन् । भ्यान्टा, काउली, गोवीलगायत तरकारीका बेर्ना हुर्कन थालेका छन् ।

पुन प्रयोग गर्न मिल्ने फोहर विस्कुट चाउचाउका खोल तथा सुतली डोरीहरूले आकर्षक ढकी, पैसा व्याग, टोपी, चप्पल, कलम राख्ने भाँडो, चकटी, झोला, कपसेट, हाते ब्याग बनेका छन् ।

उमेरले ७५ कटिसकेकी भरतपुर १० की धनिकला काफ्ले कौसीभरी तरकारी फलेको छ रे भने गाउँमा हल्ला चलेपछि एकदिन छिमेकी तुलसी ज्ञवालीको घरमा गईन् । पहिलो पटक कौसीमा तरकारी देख्दा अच्चम्मै भइन् । देखेको गर्ने सोख भएपछि घरमै शुरु गरिन् कौसी खेती ।

उनको उत्सुकता देखेर स्याउली बजार टोलले उनलाई तालिम पनि दियो । विभिन्न क्षेत्रको तरकारी खेती हेर्न भ्रमण पनि गरायो । अहिले दुई वर्षदेखि धनिकला कौशीखेतीमा अव्बल ठहरिएकी छन् । आएको आगन्तुकलाई कुनै न कुनै तरकारी उपहार दिएर पठाउँछिन । ‘दुई जना आमा छोरी छौं, के खाई सक्नु तरकारी गाउँ छिमेकमा नदिए मनै मान्दैन’ धनिकलाले भनिन् ।
____ ______ ____ _____ ________ ______ __ ______ ______ ______, _____ _____छिमेकी कोपिला श्रेष्ठको घरको छतमा अहिले बोडी, भिन्डी, खुर्सानी फलेका छन् । घरमै बनेको फोहर चिन्न सकेकाले अहिले उनलाई तरकारी किन्नु पर्दैन । औषधी पनि घरेलु जडिबुटी कै हुन्छ । बाहिर विषादी हालेको तरकारी खानुभन्दा आफ्नै फोहरले उव्जाएको तरकारी खानु बेस हुने यहाँका महिला बताउँछन् ।

भरतपुर उपमहानगरका वातावरण शाखा प्रमुख तथा ईन्जिनियर विराट घिमिरे भन्छन्, ‘तुलसी हाम्रो लागि उदाहरण हुन् ।’ उनले गरेको अभियान अहिले महानगरले पछ्याईरहेको छ । दैनिक ३० टन फोहर जम्मा हुने भरतपुर उपमहानगर व्यवस्थापनका लागि बार्षिक रु १ करोड खर्च हुन्छ । त्यसमाथि पनि सुरक्षित व्यवस्थापन नभई नगरवन क्षेत्रमा फ्याँक्नु परिरहेको छ ।

यसमध्ये ८० प्रतिशत फोहर कुहिने छन् । १० प्रतिशत पुन प्रयोग गर्न मिल्ने फोहर हुन्छ । कुहिने र पुन प्रयोग हुने फोहरलाई घरमै व्यवस्थापन गर्ने अभियान चलाए नगरपालिकाले १० प्रतिशत मात्रै फोहर उठाउनु पर्छ ।

एकातर्फ उपमहानगरको खर्च कम हुने अर्काे तर्फ तरकारी खेती लगाउँदा घरवालाको पनि खर्च घट्ने दोहोरो फाईदा छ । अभियान्ता तुलसी ज्ञवाली मासिक तीन हजार तरकारी कै बचत भएको दावी गर्छिन् । यसले एक घरको एक वर्षमा ३६ हजार रुपैयाँ बचत हुन्छ ।

प्रकाशित मिति :२०७२ असाेज २४ गते अाईतवार

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

पत्रकार मृत फेला

-महिला खबर- पत्रकार निर्मला पहराई शुक्रबार मृत फेला परेकी छिन् ।

बैठकमा महिला सहभागिता नभएकोमा चिन्ता

-महिला खबर- गैर आवासीय नेपाली संघले अमेरिका क्षेत्रको क्षेत्रीय बैठकमा महिलाको सहभागिता हुन नसकेको विषयप्रति ध्यानाकर्षण

खाद्यान्न सहयोग

अछामको मंगलसेन नगरपालिकाका दुई वडामा ६० जना विपन्न एकल महिलालाई अछाम जेसिजले खाद्यान्न सहयोग गरेको

सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन् स्वास्थ्य अधिकार नियमावली स्वीकृत

काठमाडौँ । सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन् स्वास्थ्य अधिकार ऐन, २०७५ लागु भएको तीन वर्षपछि नियमावली

उद्यमी महिलालाई अनलाइन बजारीकरण र ऋणमा समस्या

-महिला खबर- कोभिड-१९ को असरका कारण ऋण चुक्ता गर्न नसकेको र कर्मचारीलाई तलव दिन समस्या भएको

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: