मेरो कामको सम्मान भयो : कौशिला चौधरी, एनपीस अवार्ड विजेता पुर्व कमलरी


प्रकाशित मिति :2015-12-16 10:55:41

२७ वर्षीया पुर्व कमलरी कौशिला चौधरीले यो वर्षको एनपीस अवार्ड पाइन् । कैलाली, चौमाला गाविस राजीपुरकी चौधरीलाई कमलरी मुक्ति अभियानमा लागेर दासताविरुद्ध प्रेरणादायी र साहसिक काम गरेकोमा अमेरिकाको न्युयोर्कमा यो अवार्ड दिइएको हो । चौधरीको संघर्षको कथा ।

महिला खबर
काठमाडौं, पुस १ । दासताविरुद्धमा काम गरेको १५ वर्षसम्म पनि मलाई यो अवार्डका बारेमा थाहा थिएन । एकजना प्लान नेपालमा काम गर्ने रामदास चौधरी दाइले यसबारेमा भन्नुभयो र मेरो बायो डाटा माग्नुभयो । उहाँ पनि कमलरी क्षेत्रमा काम गर्नुहुन्छ । उहाँसँग मैले के को लागि पठाउन लागेको भनेर सोधें । उहाँले ग्रामीण तहमा बसेर समाज सेवा गर्नेका लागि एउटा अवार्डमा मेरो नाम पठाउन लागेको कुरा गर्नुभयो । त्यसपछि मैले हुन्छ भने तर मैले नै पाउँला भन्ने कुरामा कत्तिपनि विश्वास थिएन ।

Kausila (2)नेपालबाट अरु ८ जना महिला पनि थिए । उनीहरू एकदम ठुलो संस्थामा ठुलै पदमा बसेर काम गरेका थिए । उनीहरू म भन्दा धेरै जान्नेहरू थिए । फेरी यो अवार्ड सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा विद्युतीय मतदानका आधारमा छनौट हुने  थियो ।

तर, म जहाँ र जसका लागि काम गर्छु उनीहरूलाई न त फेसबुक चलाउन आउँछ न त इन्टरनेट । त्यसैले म छनौट हुन्न भन्थें तर, दाइले चाहि हामीलाई आशा छ भन्नुहुन्थ्यो ।

एकदिन एक्कासी काठमाडौंको युएन अफिसबाट फोन आयो । म यसमा छनौट भएको खबर उहाँले दिनुभयो । तर, मलाई विश्वास लागेन । उहाँले मेरो इमेल माग्नुभयो र छनौट भएको इमेल मलाई पठाइदिनुभयो । त्यसपछिमात्रै मलाई विश्वास लाग्यो । म आफै कमलरी हुँ ।

मैले कमलरी मुक्त हुनुपर्छ भनेर यो क्षेत्रमा  सानैदेखि धेरै संघर्ष गरेकी थिएँ । मरीमरी काम गर्दापनि हाम्रो आवाज सुनिँदैन । तर, यो अवार्ड पाएपछि कहीँ न कहीँबाट मुल्याकंन हुँदो रैछ भनेर सन्तोष लाग्यो ।

अवार्ड पाएपछि सवैभन्दा ठुलो उपलब्धि कमलरी समस्या छ भन्ने स्थापित भयो ।  अब मेरो जिम्मेवारी बढेको छ । कमलरी दिदी बहिनीको साथले मलाई यहाँसम्म ल्याइपुर्‍यायो । त्यसैले कमैया र कमलरी पुर्नस्थापनाका लागि र कमलरी बहिनीहरूको शिक्षाकालागि धेरै काम गर्नुछ । म हिम्मतका साथ अघि बढछु ।

अक्टुवर २०१५ मा म एनपीस अवार्ड थाप्न अमेरिका गएँ । कति विकसित रहेछ त्यो देश । त्यहाँ नीति नियम राम्रा रहेछन् । नियम कानुन सवैले मान्दा रहेछन् ।  गाडी चढ्यो भने जहा झर्नुछ त्यसको एक घण्टा टाढा झर्नुपर्ने । त्यहाँ त ठाउँ ठाउँमा गाडी रोकिँदैन । हामीलाई त यहाँ ढोकै मा रोकिदिनुपर्छ । नरोके हामी नै कराउँछौं । नेपालमा हुँदा म जुन समुदायका लागि काम गर्छु त्यसको मात्रै माया लाग्थ्यो । तर, अमेरिका गएर आएपछि मलाई सिङ्गो नेपालको माया लाग्न थालेको छ ।

कमैया अनुभव र विद्रोह
म सानैदेखि अन्यायका विरुद्ध उभिन्थे । हामी कमैया र कमलरीमाथि विभेद भइरहेको छ भनेर बुवासँग धेरै झगडा पर्थ्याे मेरो । खासगरि मलाई उहाँले पढ्न दिनुभएन । उहाँ छोरी भएपछि काम गर्नुपर्छ भन्नुहुन्थ्यो । त्यो मलाई मन पर्दैनथ्यो । तरपनि म भागेर र घरमा ढाँटेर प्रौढ शिक्षा पढ्न जान्थें । बैठक र कार्यक्रममा सहभागी हुन्थें । यसरी जाँदा मैले जुनदिन घरमा काम गर्दिनथे, त्यो दिन म भोकै सुत्थे । कतिदिनसम्म भोकै बसें भन्ने त मलाईमात्रै थाहा छ । मैले गरेको त्यो संघर्षले मलाई यहाँ ल्याइ पुर्‍यायो ।

kausila3अहिले बुवा मदेखि निकै खुसी हुनुहुन्छ । उहाँ छोराले भन्दा छोरीले गर्‍यो भनेर म प्रति गर्व गर्नुहुन्छ । उहाँलाई अहिले छोरीलाई पढाइन भन्ने पछुतो भइराखेको छ । अव कसैलाई दोष दिनु हुन्न किनभने परिस्थिती त्यस्तै थियो । अहिलेपनि मैले पढ्न छोडेकी छैन । मैले यही वर्ष एसएलसी पास गरे । पहिला प्रौढ कक्षा पढेर एकैपटक ८ कक्षामा भर्ना भएँ ।

कमैया बस्दा जव मालिकका छोराछोरी पढन जान्थे, मलाई पनि स्कुल जान मन लाग्थ्यो । तर यो संभव थिएन । मेरो बाजेको पालादेखि नै हाम्रो सवै परिवार मालिकको घरमा कमैया बसेको थियो । मालिकको घरमा मेरो बाजे, बुवा, आमा, दाइभाइ, दिदी र म सवैले उनका लागि काम गर्थ्याै ।

हाम्रो परिवारको ३५ वर्षदेखि तिनै मालिकको घरमा काम गरेर बितेको छ । मालिकसँग लिएको ऋण वर्षेनि थपिदाँ ४० हजार रुपैयाँ पुगेको थियो । यही तिर्न हाम्रो परिवार वर्षौदेखि कमैया बसेको हो ।

म आठ नौ वर्षको उमेरदेखि मालिकको घरमा भात पकाउने गर्थे । काम गर्दागर्दै १३ वर्षको उमेरदेखि प्रौढ शिक्षा पढें । त्यहाँ मैले बधुवाँ श्रमको बारेमा पढ्न पाएँ । अनि मात्रै आफू र आफ्नो परिवारमाथिको अन्यायका बारेमा थाहा पाएँ ।

किनकी हामी बाजेका पालादेखि परिवारका सवै सदस्यले मालिकको घरमा काम गर्थ्याै तर, ज्याला एकजना बाजेले मात्रै पाउने । त्यसपछि घरमा बुवासँग कुरा गरेँ । उहाँले मेरो कुरा सुन्नुभएन । बाजेसँग भनें । उहाँ एकदम रिसाउनुभयो । तैले यस्तो कुरा गर्दा हामीलाई मालिकले बस्न दिँदैन, अनि हामी कहाँ जाने भनेर उल्टो मलाई गाली गर्नुभयो ।  तैपनि म चुप लागेर बसिनँ ।

स्कुल भर्ना गरिदिनुस भनेर बुवासँग रोएँ । ३ दिनसम्म भात खाइन । लुथरन वर्ल्ड फेडेरेशन नामक एउटा अन्तर्राष्ट्रिय गैरसरकारी संस्थाको सहयोगमा स्कुल भर्ना त भएँ तर, मलाई घरबाट स्कुल जान दिएनन् । बुवाले तँ स्कुल गएपछि घरमा काम कसले गर्छ भनेर स्कुल जान दिनुभएन । तर, मेरा दाइहरू काम गरेरै पढन जान पाउँथे । मेरो दिदी र मैले पढ्न पाएनौं । तैपनि म विद्रोह गर्थे ।

मैले यहि वर्ष एसएलसी पास गरे । पहिला प्रौढ कक्षा पढेपछि ८ कक्षामा भर्ना भएर स्कुल गएर पढेकी हुँ त्यतिवेला विहान बेलुका मालिकको घरमा खाना पकाइ भाँडा माझेर दिउँसो  भागेर बिभिन्न संघसंस्थाको कार्यक्रममा जान्थें । घरमा भने काम मै गएको भन्थें । यसरी हिँड्दा म २०७५ सालमा भएको कमैया मुक्ति आन्दोलनमा सक्रिय हुन पाएँ ।

त्यो आन्दोलनमा कमैया महिलाका तर्फबाट आन्दोलनमा एकजना म मात्रै थिएँ । मेरो बाजे जुन घरमा कमैया बस्नुहुन्थ्यो त्यो घरमा १७ परिवार कमैया थिए ।  एउटा गाउँ वस्ती नै कमैयाको थियो । हामीले उनको काम गरेवापत वार्षिक ३६ मन धान पाउथ्यौं । यसले वर्षभरी खान हामीलाई पुग्दैनथ्यो । हामीले मालिकसँगै फेरी ऋण लिनुपर्थ्याे ।

kausila4त्यो ऋण धानै हुन्थ्यो र मालिकले यसलाई पैसामा कन्भर्ट गर्थे । अनि हाम्रो ऋण वर्षैपिच्छे थपिन्थ्यो । कति कमैयाले मालिकबाट ऋण नपाएपछि अरु ठाउँमा कमाउँन जान्छौ भन्दापनि दिँदैनथे ।

यस्तो देखेपछि मलाई यो घोर अन्याय हो भन्ने लाग्थ्यो । अनि हामी यसको बिरोध गथ्र्यौ । हामीले कमैयामाथि भैरहेको अन्यायका बारेमा आवाज उठाउँदा मेरो बाजे एकदमै रुनुहुन्थ्यो ।

किनभने उहाँले मालिकलाई असाध्य माया गर्नुहुन्थ्यो । उहाँले मेरो आफ्नैले घरबाट यस्तो गर्दैछन् भनेर उहाँ रुनुहुन्थ्यो ।

२०५६/५७ तिर कमैया मुक्तिका लागि गाउँ गाउँमा संगठित गर्ने काम भइरहेको थियो । कमैया मुक्तिका लागि संगठित गर्न म घरबाट भागेर गाउँगाउँ जान्थें ।

यसक्रममा मलाई प्रहरीले पक्रेर थुन्यो । मलाई थुनाबाट निसिक्नका लागि जमानी बसिदिने कोही भएन । बल्ल बल्ल गाउँ कै एकजनालाई अनुरोध गरेपछि जमानी बसिदिए र निस्कन पाएँ ।

एकदिन थुनामा बसें तर, यो कुरा मैले घरमा भनिन । भन्यो भने फेरी जान दिँदैनन् भनेर । आन्दोलनका कारण २०५७ सालमा कमैया मुक्ति भयो ।

मेरो बाजे कमैया मुक्ति भएको ४ वर्षपछि बित्नुभयो । कमैया मुक्तिको घोषणापछि मालिकले हामीलाई काममा नआउनु भनेका थिए । बाजेलाई मालिकको जग्गाको असाध्य माया थियो । हामीले काम नगरेपछि त्यो जग्गा कसले हेर्छ भनेर हामीसँग झगडा गरिरहनुहुन्थयो । माओवादीले जग्गा कब्जा गर्ने भनेपनि बाजेले दिनुभएन ।

मालिकले हामीलाई धेरै शोषण गर्‍यो भन्नु भन्दापनि हामी उहाँलाई धन्यवाद पनि दिन्छौं । किनभन्दा हामीलाई उहाँले सहयोग पनि गर्नुभयो । उहाँले मेरो घरमा बसेकालाई बास दिन्छु भनेर हामीलाई २०६३ सालमा १८/१८ कट्ठा जमिन दिनुभयो । हामी सवै खुसी छौं । हामी अहिलेसम्म पनि त्यही कमाएर जिविकोपार्जन गर्दै आएका छाैं । मेरो बाजेदेखिको पुस्ताले त्यो जग्गा खोस्रेको हो त्यसैले हामीलाई माया त्यही जग्गाको थियो र पायौं पनि ।

कमलरी आन्दोलन
समस्या जति भएपनि कमैया त मुक्ति भए तर, कमलरीहरू मालिकको घर मै थिए । मेरै गाविस चौमालाका ३ जना बहिनीको काठमाडौंमा मृत्यु भयो । एक जना बेपत्ता भइन् । त्यसपछि हामी कमलरीविरुद्धको अभियानमा लाग्यौं । हामीले कमलरी कति छन् भनेर एउटा अध्ययन गर्‍यौं ।  एउटै वस्तीमा ६० जनाभन्दा धेरै कमलरी पाएपछि मुक्त कमलरी महिला विकास समाज खोल्यौं । पहिला सात जना मिलेर अनौपचारिकरुपमा काम गरिहेका थियौं । पछि यसलाई औपचारिकरुपमा दर्ता गर्‍यौं ।

अहिले पनि यो संस्थाले मालिकको घरमा बसेका कमलरीलाई निकालेर पढाउँछ । अभिभावक नहुनेलाई होस्टेलमा राखेका छौं र अभिभावक हुने कमलरीलाई घर पठाएका छौं । कैलालीमा १२२ जना कमलरी होस्टेलमा छन् । कैलालीमा ३५ सय कमलरी छन् । कमलरी फिर्ता गरेर यदि अभिभावकले बुझिदिएनन् भने गाह्रो हुन्छ्र तर, अहिले बुझ्न थालेका छन् । उनीहरूले हाम्रो अभियानलाई सहयोग पनि गरेका छन् । जसका बाबु रक्सी खाएर हिँड्ने र आमाले मात्रै कमाएर परिवार पालिरहेको  उनीहरूको घरमा छोरी फर्काउन अझै समस्या छ । घर ल्याउने वित्तिकै बिहे गरिदिन्छन्

संस्था दर्ता गर्नुअघि हामी कमलरी मुक्त गर्न तिनका घरमालिक कहाँ जान्थ्यौं ।  तर, उनीहरूले हामीलाई घर मै आएर बिभिन्न डर त्रास देखाएर मार्ने धम्की दिन्थे । बुवा आमालाई धम्क्याउँथे । तेरो छोरीले यस्तो काम गर्दैछ राम्रो हुँदैन भन्थे  ।

एकजना पुर्व सिडीओले त मेरो घरमा राखेको काम गर्ने भगाइदिइस भनेर घर मै आए । उसले मलाई जेपनि गर्नसक्छु भनेर धम्क्याएपछि मलाइ मेरो दाईले समेत यस्तो काम नगर भनेर दवाव दिन थाल्यो । तैपनि मैले काम छोडिनँ । धनगढीमा एकजना कमलरीले झुण्डिएर आत्महत्या गरिन् । यो केशमा म लागँे । छानवीन गर्न र क्षतिपुर्ति दिनुपर्छ भनेर लडें ।

यसपछि संस्थालाई पनि धेरै आक्षेप आयो । नचिनेको फोन नम्बरबाट मलाई मार्ने धम्की आउन गर्न थाल्यो । यस्तो काम नगर भन्थे । यतिखेर सञ्चार माध्यम र अन्य संघसंस्थाले पनि सहयोग गरे । समाचार आए । कमलरी मुक्ति र मालिकको घरमा काम गर्ने क्रममा मृत्यु र बेपत्ता भएका कमलरीको बारेमा छानविन र

Kausila 2

क्षतिपुर्तिको माग गर्दै हामी काठमाडौं गएर १९ दिनसम्म धर्ना बस्यौं । सवै कमलरीले मुठिदान गरेर ल्याएको चामल र अन्य खानेकुरा खाएर यहाँ आन्दोलन गरेका थियौं । घर घरबाट एक एक गिलास चामल, एक रुपैयाँ र दाल लिएर आएका थियौं । मालिकको घरमा काम गर्न बसेका ७ जना कमलरीको मृत्यु भएको थियो ।

धर्नापछि सरकारले सबै कमलरीलाई परिचयपत्र दिने सम्झौता गरेका थियो तर, अहिलेसम्म त्यो काम भएको छैन । मृत्यु भएका कम्लरीमध्ये पनि २ जनालेमात्र क्षतिपुर्ति पाएका छन् । तर, छानविन भएको छैन । कमलरी बस्दा मालिकको घरमा यौन हिंसामा परेर बच्चा जन्माएकाहरूको पनि छानविन गरि क्षतिपुर्ति दिने सहमति भएको थियो । अहिलेसम्म त्यसको पालना भएको छैन ।

३५ जनाको परिवार
मेरो श्रीमान दुबइमा हुनुहन्छ । बिहे भएको एकमहिनामै उहाँ दुवइ जानु भएको हो । त्यसैले मैले गर्ने कामका बारेमा उहालाई धेरै थाहा छैन । उहाँहरू पनि कमैया त हो, तर हामी भन्दा पहिला नै मुक्त भइ स्थापित हुनुभएको हो । उहाँको ३५ जनाको संयुक्त परिवार छ । ससुराको ३ जना दाजुभाइ, उनीहरूका छोराछोरी नातनिातिना गरेर हामी ५ जना बुहारीहरूको २/२ महिनामा खाना पकाउने पालो पर्छ । ४ जना सासु छन् ।

प्रकाशित मिति :२०७२ पुस १ गते वुधवार

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

पत्रकार मृत फेला

-महिला खबर- पत्रकार निर्मला पहराई शुक्रबार मृत फेला परेकी छिन् ।

बैठकमा महिला सहभागिता नभएकोमा चिन्ता

-महिला खबर- गैर आवासीय नेपाली संघले अमेरिका क्षेत्रको क्षेत्रीय बैठकमा महिलाको सहभागिता हुन नसकेको विषयप्रति ध्यानाकर्षण

खाद्यान्न सहयोग

अछामको मंगलसेन नगरपालिकाका दुई वडामा ६० जना विपन्न एकल महिलालाई अछाम जेसिजले खाद्यान्न सहयोग गरेको

सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन् स्वास्थ्य अधिकार नियमावली स्वीकृत

काठमाडौँ । सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन् स्वास्थ्य अधिकार ऐन, २०७५ लागु भएको तीन वर्षपछि नियमावली

उद्यमी महिलालाई अनलाइन बजारीकरण र ऋणमा समस्या

-महिला खबर- कोभिड-१९ को असरका कारण ऋण चुक्ता गर्न नसकेको र कर्मचारीलाई तलव दिन समस्या भएको

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: