महिना दिनसम्म गोठमा सुत्केरी


प्रकाशित मिति :2016-02-14 13:23:55

सुत्केरी अवस्थामा विशेष हेरचाह र पोषिलो खानेकुरा जरुरी हुने अवस्थामा हुम्लामा प्रचलनका नाममा एक महिनासम्म सुत्केरीलाई गोठमा राख्ने चलन छ । यसले बच्चा र आमा दुवैको स्वास्थ्यमा जोखिम हुने गरेको छ ।

प्रकाश सिंह

12557664_938160506261038_1941757872_o

हुम्ला । जिल्लाको अति दुर्गम गाबिस मैलाकी २४ बर्षीया दुधारी धामीलाई सुत्केरी ब्यथा लाग्ने बितिकै परिवारले गोठमा पुर्‍याए । स्वास्थ्यकर्मी कोही थिएनन् छिमेकी महिलाको सहयोगमा उनले गोठमा बच्चा जन्माईन् ।  परम्परागत बिधि प्रयोग गरेर सुत्केरी गराईयो । बच्चाको नाल काट्न पनि हसियाँ प्रयोग गरियो । पुरानो रसीले नाल बाँध्ने काम भयो । एक महिनासम्म उनलाई गोठमा राखियो ।

चिसो र दुर्गन्धले गर्दा गोठमा बस्दा रिगंटा लाग्ने, ज्वरो आउने, बान्ता हुने समस्याले पिरोलीइरहेकी उनी स्वास्थ्य संस्था टाढा भएकाले जान नसकेको बताउँछिन् । गोठमा बस्दै आएकी धामी भन्छिन् ‘गोठमा बस्दै आएकी छु, पोषिलो खाना पाएकी छैन, गाई भैंसीको गोरस खाएमा देवी देवता रिसाउने भनेकोले नुनसँग खाना खानु परेको छ ।’ जन्मेको बच्चा विरामी हुन्छ भन्ने अन्धविश्वासका कारणले सुत्केरीलाई हरियो तरकारी र झोल खानेकुरा नदिने  स्थानीय अगुवा महिला धनरुपा जोशी बताउँछिन् ।

एक महिनासम्म गोठमा बसेर भर्खर बाहिर निस्किएकी मैला – २ की नानी बुढाले पनि गोठमा बच्चा जन्माएकी हुन् । एक महिनासम्म चिसो गोठमा बसेकी नानी चिसोले बच्चा र आफू दुवै विरामी परेको बताउछिन् । गोठमा बच्चा जन्माएकी नानी बुढा अरु दिदीबहिनीले पनि घरमै बच्चा जन्माउने हुँदा अस्पताल नगएको बताउँछिन् । गोठमा तीन बच्चा जन्माएकी भावना बुढा पनि प्रत्येक पटक सुत्केरी हुँदा एक महिना गोठमा बसेको बताउँछिन् । मैला गाविसका अधिकांश महिलाले गोठमै शिशु जन्माउने र एक महिनासम्म गोठमा बस्ने गरेको स्थानीय अगुवा महिला धनरुपा जोशी बताउँछिन् ।

मैला स्वास्थ्य चौकीका इन्चार्ज देवीलाल सुनारका अनुसार हुम्लाका अतिविकट मानिने श्रीनगर, कालिका, जैयर, मैला, मदेनालगायतका गाविसका महिलालाई सुत्केरी भएको एक महिनासम्म गाई, गोरु र बाख्रा राख्ने गोठमा राख्ने चलन छ । बच्चा जन्माउन स्वास्थ्य चौकी जान नमान्ने र स्वास्थ्य चौकीमा बच्चा जन्माए पनि गोठमा राख्ने गरेको सुनार बताउँछन् । बच्चा जन्माउन समस्या देखियो भनेमात्र स्वास्थ्य चौकी आउने भएकाले यो क्षेत्रमा घरमा बच्चा जन्माउनेको संख्या धेरै भएको उनको भनाइ छ  । सुत्केरी भएको समयमा गोठमा बस्दा आमा र बच्चा दुबैको स्वास्थ्य कमजोर हुने भएपनि आफ्नो संस्कार यस्तै भएको भन्दै महिला स्वास्थ्य चौकी आउन नमान्ने अनमी सम्पति शाही बताउँछिन् ।
12591863_938160742927681_1078694859_o
दुई वर्षदेखी हुम्लामा काम गर्दै आएकी अनमी जुनिला खोकालिङ्ग यो अवधिमा सबै सुत्केरी गोठमा बसेकोे बताउँछिन् । स्वास्थ्य संस्था टाढा हुने, पुरुष स्वास्थ्यकर्मीसँग कुरा गर्न लजाउने र जनचेतनाको अभावको कारण स्वास्थ्य संस्था नजाने उनको अनुभव छ । गोठमा बस्न हँुदैन भनेर धेरै पटक सम्झाउन गाँउमा पुगेपनि आफ्नो चलन यस्तै छ भनेर स्वास्थ्य संस्था आउन नमानेको उनको भनाइ छ ।

सुत्केरी भएको बेला राम्रो खाना नपाउनेमात्र होईन एक महिनासम्म कसैलाई छुन नपाउने पीडा सुनाउँछिन् रमिला जैशी । सुत्केरीले छुँदा फोहोर हुन्छ भन्दै नुहाउने धारा पनि अलग्गै व्यवस्था गरिएको छ । एक महिनासम्म गोठमा बस्दा ज्यान घटेर आधा हुने जैशी गुनासो गर्छिन् । हुम्लामा मात्र होईन बाजुरा, बझाङ्ग, अछाम, बैतडी, डडेल्धुरा, डोटी, मुगु, हुम्ला, कालिकोट, जुम्ला विभिन्न गाविसमा अहिले पनि छाउपडी जस्तै सुत्केरीलाई पनि छुन हुँदैन् भन्ने चलन छ । गर्भवती भएको समयमा नियमित गर्भजाँच गराउनु पर्दछ, स्वास्थ्य संस्थामा बच्चा जन्माउनु पर्दछ भन्ने कार्यक्रम भएपनि स्वास्थ्यमा समस्या देखिएपछिमात्र स्वास्थ्य संस्था जाने गरेको स्थानीय लक्ष्मिराज पाध्याया बताउँछन् ।

हुम्लाका पत्रकार नवराज शाहीका अनुसार चेतना अभावसँगै स्वास्थ्य संस्थामा स्वास्थ्यकर्मी नबस्ने कारणलेपनि स्वास्थ्य संस्था जानेको संख्यामा वृद्धि हुन नसकेको हो । हुम्लाका २६ वटा स्वास्थ्य चौकी र जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयमा कर्मचारी अभाबले पनि स्वास्थ्य सेवा प्रभावकारी हुन नसकेको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यलयका सूचना अधिकारी नरेश श्रेष्ठ बताउँछन् ।

(सिंह दि हिमालयन टाईम्सका बाजुरा सम्बाददाता हुन् ।)
प्रकाशित मिति २०७२ फाल्गुन २ गते अाईतवार

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

हिंसा र पारिवारिक खटनको शोक छ! गरीबी र चेतनाविहिनताको रोग छ!

-ललिता साह- राजविराज नगर पालिका वडा न. ८ की निकिता यादव १७ महिना को अन्तरालमा दुईवटा

सञ्चारिका समूहको साधारणसभा सम्पन्न

-महिला खबर- सञ्चारिका समूहको २४ औं वार्षिक साधारणसभा आज काठमाडौंमा भर्चुअल रुपमा सम्पन्न भएको छ ।

ससंकटमा छोरी सन्तान

-बिशाल सुनार- दैलेख । लिङ्ग पहिचानसहितको गर्भाधान होस् वा गर्भपतन कानुनतः अपराध हो । तर पनि

सुगा

-कविता राई- आँखामा सक्कली निरीहता ओढेर बाँचिरहेछु सृष्टिभ्रम असती समयको जाँतोले किचिएर पिलिएको छातिबाट ओकलिरहेछु अप्राकृतिक लय !

‘लैङ्गिक उत्तरदायी तथा समावेशी जैविक विविधता संरक्षण’ सम्बन्धि भर्चुअल सम्मेलन सम्पन्न

-महिला खबर- “लैङ्गिक उत्तरदायी तथा समावेशी जैविक विविधता संरक्षण” सम्बन्धि भर्चुअल सम्मेलन देशभरको पच्चीस जिल्लाबाट करिब

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: