१९ वर्षमा तीन सन्तान


प्रकाशित मिति :2016-04-04 11:29:54

पूर्वीपहाडी जिल्ला संखुवासभामा अहिले पनि बालविवाह रोकिएको छैन । तीन सन्तान हुर्काइरहेकी १९ वर्षीया निमछिकी शेर्पा यसको एउटा उदाहरण हुन् ।

छेटु शेर्पा

संखुवासभा । २० चैत ०५३ मा जन्मिएकी संखुवासभा स्याबुन– ५ की निमछिकी शेर्पा तीन छोराछोरीकी आमा हुन् । छोराछोरीसँग खेल्दै गरेकी अवस्थामा भेटिएकी निमछिकी आफँै १९ वर्षकी छिन् । तर पनि हुर्कंदै छन् तीन सन्तान । स्याबुन– ५ देउराली चित्रेका फुर्तेम्बा शेर्पासँग ०६८ सालमा विवाह गरेकी निमछिकीको तीन वर्षीया जेठी छोरी निमलमु, दुई वर्षीय छोरा तेन्जी र एक महिनाको छोरा लाक्पा शेर्पा छन् ।

निमछिकीलाई बच्चालाई स्तनपान गराउने तरिका, पोषकतत्व भएको खानेकुरा खुवाउने–खाने तरिका र सरसफाइ सम्बन्धमा राम्रो जानकारी छैन । तीन सन्तानकी आमा बनेकोमा उनी आफँै छक्क परेकी छिन् । उनका श्रीमान् ६ महिनाअघि रोजगारका लागि खाडी मुलुक गएका छन् । सासूससुरासँग छुट्टिएर बसेकी निमछिकीको जीवन जेनतेनले चलेको छ । आर्थिक अवस्था कमजोर भएका कारण उनले छोराछोरीलाई राम्ररी खुवाउन सकेकी छैनन् ।

शारीरिक रूपमा परिपक्व नभई आमा बन्ने निमछिकी एक्ली होइनन् । पूर्वीपहाडी जिल्लामा यस्ता कलिला आमाहरू धेरै छन् । विभिन्न निकायबाट बालविवाह रोक्न पहल भइरहे पनि १४ वर्षकै उमेरमा बालिकाहरू आमा बन्दा पनि धेरैलाई चासो छैन । अशिक्षा, अज्ञानता र कुसंस्कारका कारण पूर्वीपहाडी जिल्लामा बालविवाह बढेको हो ।

संखुवासभाकै नुम– ४ की १६ वर्षीया सीता विक र १६ वर्षीया सबिता गुरुङ (विक) पनि काखमा बच्चा हुर्काउन व्यस्त छन् । उनीहरूजस्तै सोही गाउँकी १५ वर्षीया विमला तामाङले १२ वर्षकै उमेरमा विवाह गरी १४ वर्षमा बच्चा जन्माइन् । ससाना नानी काखमा खेलाउँदै गरेको अवस्थामा भेटिएका ती कलिला आमाहरूले स्कुलमा खुट्टासमेत टेक्न पाएका छ्रैनन् । बाआमाको आर्थिक अवस्था कमजोर भएपछि आफूखुसी भागेर विवाह गरेका ती किशोरीको बेलाबेलामा स्वास्थ्यमा गम्भीर समस्या पनि देखिने गरेको छ । १४ वर्षमै आमा बनेकी विमला भन्छिन्, ‘पहिला त बिहान–बेलुका खान मात्रै भए पनि पाइन्छ भनेर भागियो, अहिले बच्चा हुर्काउन गाह्रो भयो । रोग पनि लाग्यो ।’

किशोरकिशोरी चाँडै निर्णय लिन तत्पर हुने स्वभावका हुन्छन् । यो उमेरमा राम्रो शिक्षा र अभिभावकको रेखदेख नहुँदा कलिलैमा आमा भनेर समस्यामा पर्नेहरू बढिरहेका छन् । सरकारले गाउँगाउँमा शिक्षा र सचेतना पु¥याउने नीति लिए पनि अहिलेसम्म बालविवाह घटेको छैन । बरुण बहुुमुखी क्याम्पसका क्याम्पसप्रमुख टीकाराम गुरुङ यसो हुनुमा सरकार र अभिभावकको कमजोरी ठान्छन् । उनी भन्छन्, ‘अभिभावक जिम्मेवार हुनुपर्छ ।’

स्वास्थ्य चेतनाको अभावमा शारीरिक रूपमा परिपक्व नभएका बालिका गर्भवती र आमा भइरहेको महिला अधिकारकर्मीहरू बताउँछन् । अधिकारकर्मी केशकुमारी खत्री बालिका आमा बन्दा, गाउँमा दुई वर्षभन्दा मुनिका बालबालिकालाई खुवाउनुपर्ने खानेकुराका विषयमा अभिभावक नै जानकार नहुने, पौष्टिक तत्वयुक्त खानेकुरा खुवाउने तरिका नजान्नले बालबालिकाहरू कुपोषित हुने बताउँछिन् । उनी भन्छिन्, ‘छोरीलाई उचित शिक्षा दिन सके मात्र यो क्रम घट्छ । नत्र पहाडी क्षेत्रका धेरै बालिका कलिलैमा आमा बन्ने र चाँडै ज्यान गुमाउने जोखिम रोकिँदैन ।’

गाउँघरमा बालिका आमा बन्ने सङ्ख्या ठूलो देखिएकाले स्वास्थ्य शिक्षा थप प्रभावकारी बनाउन आवश्यक रहेको गैरसरकारी संस्था महासङ्घका जिल्ला अध्यक्ष मनबहादुर लिम्बू बताउँछन् । उनी भन्छन्, ‘हिजोआजको जमानामा पनि यो पहाडी क्षेत्रमा १३ जनासम्म सन्तान जन्माउने र ३५ वर्षकै उमेरमा हजुरआमा बन्नेहरू भेटिन्छन् । महिलामा स्वास्थ्यसम्बन्धी चेतना अझै कम छ ।’

कम उमेरका आमाहरूले गर्भवती अवस्थामा पनि पोषणयुक्त खाना पाउँदैनन् । गर्भवती अवस्थामा गर्नुपर्ने नियमित स्वास्थ्य परीक्षण गर्दैनन् । अझ सहरबाट टाढा रहेका स्वास्थ्य संस्थाहरूमा उनीहरूको पहुँच रहन्न । यसको असर यी कलिला आमाहरू ठूलो स्वास्थ्य जोखिम व्यहोरिरहेका छन् ।

जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय संखुवासभाका प्रमुख सागर प्रसाईंले भने आफूहरूले सक्दो गरिरहेको बताए । कार्यालयले रेडियो, पत्रपत्रिका र अन्य कार्यक्रममार्फत स्वास्थ्य शिक्षा कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको उनको भनाइ थियो । उनले स्वास्थ्य संस्थामा गर्भवती जाँच गर्न आउने आमाहरूलाई अवस्था हेरेर थप सचेतना र शिक्षामूलक जानकारी दिँदै आएको बताए । कार्यालयले दुर्गम क्षेत्रमा देखिएका समस्यालाई समाधान गर्न थप कार्यक्रम पु¥याउने लक्ष्य राखेको उनको भनाइ छ ।

संखुवासभा जिल्लामा एक अस्पताल, दुई प्राथमिक स्वास्थ्य संस्था, २३ स्वास्थ्य चौकी, १३ उपस्वास्थ्य चौकी, चार सामुदायिक स्वास्थ्य केन्द्र र दुई नगर स्वास्थ्य केन्द्र छन् । स्वास्थ्य सेवाको बजेट सुगम क्षेत्रमै सीमित छ । सरकारले ग्रामीण क्षेत्रका महिलालाई सानैदेखि शिक्षा र स्वास्थ्यमा प्रभावकारी कार्यक्रम सञ्चालन नगर्ने हो भने पछिल्लो दिनमा मातृ मृत्युदर र कुपोषित बालबालिकाको सङ्ख्या अझ बढ्ने देखिन्छ ।

अशिक्षा र चेतनाको कमीका कारण यहाँका धेरै बालबालिका सानो उमेरमा आमा बनेका हुन् । अझ कतिपय सामाजिक र जातीय संस्कारले यसलाई सघाएको छ । खासगरी शेर्पा, भोटे, तामाङ समुदायका अशिक्षित बालबालिका कलिलै उमेरमा आमा बन्ने गरेका छन् । बालिका आमा बनेर विवाह दर्ता र छोराछोरीको जन्मदर्ता गर्न आउँदा नागरिकता नभएकाले प्रशासनिक क्षेत्रमा समस्या हुने गरेको खाँदबारी नगरपालिकाका प्रशासकीय अधिकृत दिनेश कट्टेल बताउँछन् । विवाह दर्ता गर्न आएका एक १४ वर्षीय बालजोडीको उदाहरण दिँदै उनले भने, ‘विवाह र साथमा रहेकी छोरीको जन्मदर्ता एकैपटक गर्न आएका थिए, तर उनीहरूसँग नागरिकता नभएकाले विवाह र जन्मदर्ता गर्न समस्या भयो ।’

बाल कल्याण समितिका जिल्ला बालअधिकृत सुमन अधिकारी बालविवाहको विषयमा समाजमा अझै पनि कम चासो भएकाले समाजमा सचेतना फैलाउनु जरुरी रहेको बताउँछन् । उनले अब बालकल्याण समितिले बालविवाह र आमाको तथ्याङ्क सङ्कलन सुरु गर्ने बताए । यस्ता घटनामा उजुरी कम आउने गरेको प्रहरी प्रमुख डीएसपी कृष्णहरि शर्माले बताए । उनले भने, ‘समस्या ठूलो छ भनेर के गर्नु, अहिलेसम्म प्रहरीमा १० वटा मात्रै बालविवाहका उजुरी दर्ता छन् ।’

(सञ्चारिका फिचर सेवा)
(छेटु, संखुवासभाका पत्रकार हुन् ।)

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

संसदीय मामिलाको नेतृत्वमा महिलाको संभावना/अध्यक्षमा कृष्णा पौडेलको उम्मेदवारी

-महिला खबर- संसदीय गतिविधिको समाचार संकलन गर्ने पत्रकारहरुको संस्था संसदीय मामिला पत्रकार समाजको नेतृत्वमा पहिलो पटक

पत्रकार रुपा शर्मा नेहालाई राष्ट्रिय मिडिया एक्सिलेन्स कन्ट्रिव्युसन अवार्ड

-महिला खबर- संचारको माध्यमबाट समाजिक रुपान्तरणमा शसक्त भुमिका निर्वाह गर्नुका साथै समाजिक अभियानमा क्रियाशिल भएको भन्दै

हिंसा र पारिवारिक खटनको शोक छ! गरीबी र चेतनाविहिनताको रोग छ!

-ललिता साह- राजविराज नगर पालिका वडा न. ८ की निकिता यादव १७ महिना को अन्तरालमा दुईवटा

सञ्चारिका समूहको साधारणसभा सम्पन्न

-महिला खबर- सञ्चारिका समूहको २४ औं वार्षिक साधारणसभा आज काठमाडौंमा भर्चुअल रुपमा सम्पन्न भएको छ ।

ससंकटमा छोरी सन्तान

-बिशाल सुनार- दैलेख । लिङ्ग पहिचानसहितको गर्भाधान होस् वा गर्भपतन कानुनतः अपराध हो । तर पनि

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: