अर्कै एउटा नेपाल


प्रकाशित मिति :2016-05-15 15:46:40

अस्पताल न स्वास्थ्यचौकी, हेरचाह न पोषिलो खानेकुरा । अहिले पनि भारी बोकेर हिँड्दाहिँड्दै बाटोमै बच्चा जन्माउन बाध्य छन् बाजुराका दुर्गम गाउँका महिला ।

प्रकाश सिंह
पाण्डुसेन गाविस– ७ अगाउपानी बस्ने २५ वर्षीया अबकति थापाको बच्चा पाउने समय भइसकेको छ । उनी गर्भवती भएको नौ महिना नाघिसकेको छ । उनको परिवार गाउँ छोडेर जाडो छल्न अछामको बुढाकोटतिर छ ।

उनको परिवार घर फर्कने सुरसारमा छ । बच्चा पाउने समय भइसकेकाले उनलाई बाटोमै बच्चा जन्मेला भन्ने लागेको छ । उनले अहिलेसम्म गर्भवती जाँच गराएकी छैनन् र कुनै खोप नै लगाएकी छिन् । उनलाई मात्रै होइन, यस भेगका उनीजस्ता धेरै आमालाई गर्भ जाँच गराउनुपर्छ भन्ने जानकारीसमेत छैन । यसअघि उनले दुईवटा बच्चा पनि बाटोमै जन्माएकी थिइन् । उनकै शब्दमा ‘बेंसीतिर झर्दा बाटोमै जन्मिएका थिए ।’ अहिले उनी बेंसी झरेको सात महिना भइसकेको छ ।

हुम्ला सरकीदेउ गाविस– ३ की २३ वर्षीया रमिता बुढाथोकी पनि गर्भवती भएको आठ महिना भएको छ । हिउँदका समयमा बेंसीतिर झरेकाले उनले पनि सुत्केरी जाँच, खोप र आइरन चक्की कुनै नखाएको बताइन् । घर फर्कन सुरु गरेको एक हप्तापछि मात्र गाउँ पुगिने उनको भनाइ छ । जाडो छल्न अछामको घुगुरकोट झरेको उनको परिवार अस्थायी पालमा बसिरहेको छ । पालमा बस्ता बिरामी भएको रमिताले बताइन् । उनकै शब्दमा तीनवटा समस्या छन् उनका । पहिलो, बाटोमा आउँदा–जाँदा उकालो–उरालो हिँड्दा समस्या हुन्छ, दोस्रो कडा परिश्रम गर्नुपर्ने बाध्यता छ । तेस्रो उनले राति सुत्ने बेलामा बाहेक आरामसमेत गर्न पाउँदिनन् ।

उनी भन्छिन्, ‘भारी बोक्नेदेखि लिएर हेरचाहको सबै काम आफैँ गर्नुपर्छ ।’ ०७० मङ्सिरमा पाण्डुसेन अगाउपानी बस्ने तनी थापाले अछाम जाने बेला बाजुराको बुढीगंगा गाविसको बीचबाटोमै बच्चा जन्माइन् । बाटोमै जन्माएकी छोरी केही दिनमै गुमाउनुप¥यो । बाटोमा चिसो थियो । बच्चाको स्याहार भएन । घर फर्कंदासम्म उनको मृत्यु भयो । ‘राम्रो खान पनि पाइएन, आराम पनि भएन । त्यसैले बच्चा जोगाउन सकिएन,’ तनीले भनिन्, ‘सुत्केरी भएको दिन म पाँच घन्टा बच्चा लिएर हिँडेकी थिएँ ।’ उनले दुईवटा बच्चा बसाइँ सरेको बेला अछाममा जन्माएको बताइन् ।

मार्तडी– १ बस्ने ४५ वर्षीया पक्क थापाले पनि पाँच सन्तान जन्माइन् । तीमध्ये चारजना बच्चा बसाइँ सर्ने बेला बाटोमै जन्माएको बताइन् । यस क्षेत्रका महिलाले बाटोमा बच्चा जन्माउनु सामान्य हो भन्दै उनले ‘अहिले पनि धेरै जनजाति महिलाले बाटोमा बच्चा जन्माउनुपर्ने बाध्यता रहँदै आएको’ बताइन् । आफूहरूलाई बच्चा पाउने समयमा आराम गर्ने, पोषिलो खाने इच्छा त थियो, तर गरिबीका कारण यसो गर्न नसकेको उनीहरूको भनाइ छ । गाउँमा खान–लाउन पुग्दैन, हिउँदको समयमा चिसो पनि हुन्छ, बाध्य भएर बसाइँ सर्नुपर्छ । पक्क थापाका भनाइमा उनी पाँच बच्चा पाउँदासम्म कहिल्यै गर्भवती जाँच गराउन गइनन् ।

जनजाति महासङ्घका अध्यक्ष नृप थापा (भोटे) का भनाइमा, ‘चिसो छल्न र गरिबीका कारण भेडा–च्याङ्ग्रा र सपरिवार हिउँदका ६ महिना बेंसी झर्ने भएकाले अधिकांश महिला बाटोमै बच्चा जन्माउन बाध्य हुन्छन् ।’ मध्य तथा सुदूरका पहाडी जिल्ला बाजुरा, बझाङ, मुगु, हुम्ला, जुम्लाका बासिन्दा मौसमी बसाइँ सर्ने गर्छन् । ती जिल्लाका जनजाति महिला बसाइँ सर्ने क्रममा बाटोमा बच्चा जन्माउने गर्छन् । पाण्डुसेनकी लछु बोगटी भन्छिन्, ‘घरमा खान पनि पुग्दैन, भेडा लिएर औलतिर जान्छौँ, भेडामार्फत सामान बोकेर परिवार पाल्छौँ, अनि बाटोमै बच्चा नजन्माएर कहाँ जन्माउने त ?’

बाजुराका उत्तरी क्षेत्रका मार्तडी, पाण्डुसेन, रुगिन बिच्छँयालगायतका ११ गाविसमा भोटे जनजातिको बसोबास छ । यी गाविसमा रहेका स्वास्थ्य संस्थामा भोटे जनजाति महिला गर्भवती भएको बेला स्वास्थ्यचौकीमा थोरै मात्रै आउने गर्छन् । उनीहरूको मौसमी बसाइँसराइ, भौगोलिक विकटता र चेतनाको कमीले उनीहरू स्वास्थ्य संस्थामा जाँच गर्न कम आउने गरेको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयका सिनियर अहेब दीपक शाहले बताए । त्योसँगै गरिबी पनि मुख्य कारण रहेको उनको भनाइ छ । राजधानी र सुविधासम्पन्न भनिने सहरी क्षेत्रका स्वास्थ्यचौकी र अस्पतालमा समेत औषधि, चिकित्सकको अभाव रहेको अवस्थामा बाजुराजस्तो दुर्गम जिल्लाको पनि उत्तरी क्षेत्रमा औषधि, चिकित्सक र स्वास्थ्य सेवा मात्रै होइन, चेतनाको समेत कति अभाव सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ ।

पाण्डुसेन जिल्लाकै धेरै जनसङ्ख्या भएका गाविसमध्येमा पर्छ । त्यो गाविसमा पनि भोटे जनजाति महिला गर्भ जाँच गर्न नआउने पाण्डुसेन स्वास्थ्यचौकीमा कार्यरत अनमी मधु श्रेष्ठले बताइन् । चार वर्षसम्म जनजाति महिला सुत्केरी सेवासमेत लिन नआएको मधुले बताइन् । गर्भवती भएको बेला खोप र जाँच नपाउनाले उनीहरूको ज्यान जोखिममा पर्ने उनको भनाइ छ । गएको वर्ष मात्र घरमै सुत्केरी गराउँदा दुईजना जनजाति महिलाले ज्यान गुमाएको मधु बताउँछिन् ।

जनजाति अगुवा नृप थापा आफ्नो समुदायमा यो समस्या झन् चर्को रहेको स्वीकार गर्छन् । जनजाति महिलाले गर्भ जाँच, प्रसूति सेवा र अन्य जाँच नगर्दा उनीहरूको ज्यान जोखिममा पर्दै गएको छ । आमाको मात्र ज्यान जोखिममा पर्ने नभई नवजात शिशुको समेत ज्यान जोखिममा पर्ने गरेको छ । वर्षेनी भोटे जनजातिका बच्चाको मृत्यु हुने गरेको भए पनि जिल्लाका स्वास्थ्य संस्थामा भने उनीहरूको मृत्युको विवरणसमेत पाइँदैन । स्वास्थ्य संस्थामा जाँच गराउन नआउने हुनाले रेकर्ड नपाइने र उनीहरूको शिशु मृत्युदर कति हो भन्नेसमेत रेकर्ड राख्नमा समस्या भएको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय बाजुराले जनाएको छ ।
(सञ्चारिका फिचर सेवा)
(प्रकाश द हिमालय टाइम्स दैनिकका बाजुरा संवाददाता हुन् ।)

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

पत्रकार मृत फेला

-महिला खबर- पत्रकार निर्मला पहराई शुक्रबार मृत फेला परेकी छिन् ।

बैठकमा महिला सहभागिता नभएकोमा चिन्ता

-महिला खबर- गैर आवासीय नेपाली संघले अमेरिका क्षेत्रको क्षेत्रीय बैठकमा महिलाको सहभागिता हुन नसकेको विषयप्रति ध्यानाकर्षण

खाद्यान्न सहयोग

अछामको मंगलसेन नगरपालिकाका दुई वडामा ६० जना विपन्न एकल महिलालाई अछाम जेसिजले खाद्यान्न सहयोग गरेको

सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन् स्वास्थ्य अधिकार नियमावली स्वीकृत

काठमाडौँ । सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन् स्वास्थ्य अधिकार ऐन, २०७५ लागु भएको तीन वर्षपछि नियमावली

उद्यमी महिलालाई अनलाइन बजारीकरण र ऋणमा समस्या

-महिला खबर- कोभिड-१९ को असरका कारण ऋण चुक्ता गर्न नसकेको र कर्मचारीलाई तलव दिन समस्या भएको

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: