सुत्केरी छोइछिटो र स्वास्थ्य


प्रकाशित मिति :2016-07-17 14:55:39

धर्मसिन्धुमा गर्भवतीका श्रीमानले महिलाको विशेष ख्याल गर्नुपर्ने उल्लेख छ । गर्भवती, सुत्केरीलाई सजिलो हुने गरि नैऋत्य (दक्षिण, पश्चिम) कोण बनाएर सुत्ने कोठा बनाइदिनुपर्छ ।

प्रतिमा सिलवाल

काठमाडौं । आलापोटकी कल्पना बस्नेतको कान्छो छोरालाई सामान्य छाती दुख्यो भन्ने बित्तिकै अस्पताल कुदाई हाल्नुपर्छ । कल्पनाको छोरा निमोनियाका बिरामी हुन् । बेला-बेला बल्झिरहन्छ । ‘सुत्केरीमा २१ दिनसम्म चिसो भुइँमा बस्नुको नियती अहिले मेरो छोराले भोग्दैछ’ कल्पनाले भनिन् ।

कल्पनाको परिवारमा सन्तान जन्मिएपछि सामान्यतया ११ दिनसम्म पराल ओछ्याएर पातलो डस्नामा सुत्केरीलाई भुइँमा सुताउने प्रचलन छ । कल्पनालाई पनि त्यही गरियो । तर, ११ औं दिन हुनुअघि नै बस्नेत कुलमा एक व्यक्तिको मृत्यु भयो । त्यसपछि फेरि एउटी महिला सुत्केरी भइन् । ‘मैले छोरा जन्माएको ११ दिन नपुग्दै जुठो, सुतक पर्‍यो त्यसपछि म कुनाको कुनामैं भएँ ।’ कल्पनाले थपिन् ‘चिसोले पराल ढुसी आइसकेको थियो । छोराले दुध चुस्न पनि छोडेको थियो । श्रीमान् र  सासुससुरास“ग छोरालाई चिसो लाग्यो भनें । उहाँहरूले कुनाबस्दा बच्चाको छिनछिनमा रोगन (रंग) फेरिन्छ भनेर वास्तै गर्नुभएन । जुठो, सुतक चोखिएपछि २१ दिनमा बल्ल चोख्याइयो ।’ बच्चाको न्वारन गरेर भोलिपल्ट अस्पताल लैजाँदा त डबल निमोनिया भइसकेको रहेछ । महिनादिनसम्म अस्पताल राखेपछि बल्ल छोरालाई निको भयो । कल्पना भन्छिन्  ‘सुत्केरीमा ममाथि गरिएको छोइछिटोले म मात्र हैन, मेरो छोराले पनि जीवनभर दुःख पाउने भयो ।’

12557664_938160506261038_1941757872_o

हिन्दु परम्परा अनुसार महिला सुत्केरी भएपछि उसलाई सामान्य अवस्थामा जस्तो छुने गरिँदैन । उसलाई भान्छामा जाने, परिवारका सदस्यलाई छुने वा आफूलाई मन लागेको खानेकुरा निकालेर खाने पनि छुट हुँदैन । सुत्केरीलाई कम्तिमा ११ दिनसम्म पराल ओछ्याएर पातलो ओछ्याउनेमा भूँईमा सुताउने प्रचलन अझै छ ।

काठमाडौंको गोकर्णेश्वर नगरपालिका वडा नम्बर ७, आलापोटकी गीता नगरकोटी सुत्केरी भएको सात महिना लाग्यो । सुत्केरी भएकोे ६  दिनसम्म भूँइमा सुतिन् । ६ दिनसम्म उनले खाने भाँडा पनि बेग्लै थियो । उनले खाएको थाल, कचौरा  परिवारले छोएनन् । न त गीताको श्रीमानले नै छोए । ‘मैले त ५ महिनासम्म घरमा पुजाकोठामा छिर्न पनि पाइनँ,’ गीता भन्छिन्  ‘५ महिनामा छोरीको पास्नी गरेपछि मात्रै पुजा गर्ने छुट भयो ।’

गर्भावस्था र सुत्केरी अवस्था महिलाको विशेष अवस्था हो । यतिबेला उनीहरूलाई विशेष हेरचाह, पोषिलो खानेकुरा, नरम न्यानो ओछ्यानलगायतको आवश्यकता पर्छ ।

आलापोट स्वास्थ्य चौकीका इन्चार्ज जगत नेपालीका अनुसार गर्भवती र सुत्केरी अवस्था त असामान्य अवस्था हो । यस्तो बेला उनीहरूको शरीरमा विशेष हर्मोन उत्पादन हुन्छ । राम्रो भइरहेको अवस्थामा पनि उनीहरूमा आफूले  नराम्रो गरें की  भन्ने जस्ता नकारात्मक भावना आउने गर्छ । यस्तो बेला उनीहरूलाई विशेष हेरचाह पुगेन भने बच्चाको घाँटी थिच्ने, असामान्य व्यवहार गर्ने, अन्ततः मानसिक रुपमा समस्या आउने पनि हुन सक्छ । नेपाली भन्छन् – ‘सबैभन्दा धेरै त यस्तो बेला श्रीमानले सहयोग गर्नुपर्छ । धर्म संस्कारका नाममा अछुतको व्यवहार गरियो भने महिला र वच्चालाई पछिसम्म असर पर्न सक्छ ।’

sugarikaतर, सामान्य परिवारका महिलाले मात्रै होइन सेलिब्रेटीले पनि गर्भावस्था र सुत्केरी अवस्थामा अनावश्यक छोइछिटो र सामाजिक अपहेलना भोगेका उदाहरण छन् । पूर्व मिस नेपाल सुगरिका के.सीले पनि गर्भवती र सुत्केरी हुँदा अपमानको बोध गर्नुपर्‍यो । सुगरिका आमा बनेको साढे २ वर्ष भयो । गर्भवती भएको ६ महिना कटेपछि सुगरिकाले पूजा गर्न छाडिन् । ‘पूजा गर्‍यो भने गर्भमा असर पर्छ भन्थे । पहिलो गर्भ त्यसमाथि पनि नराम्रो भयो भने ! सुगरिकाले थपिन्  ‘पूजा गर्दा गर्भको सन्तानलाई असर पर्ला भन्ने मनमा डर भएकोले मैले पूजा गरिन् ।’

त्यतिमात्रै कहाँ ! गर्भवती हुँदा कोही ‘तिम्रो त चुच्चो पेट छ छोरै हुन्छ, कोही अलि थेप्चो रैछ छोरी पाउँछ्यौ की ?’ भन्न आइपुग्थे । यस्ता कुराले मानसिक तनाव झेल्नुप¥यो उनले । बच्चा ठूलो भएकाले शल्यक्रिया गरेर सुगरिकाले सन्तान जन्माइन् । त्यसपछि अर्को सामाजिक टिप्पणी, ‘शल्यक्रिया गरेर बच्चा जन्माएको पनि कतै असली आमा हुन्छ !’ यस्तो टिप्पणीले मानसिक रुपमा निकै विचलन आएको के.सीको अनुभव छ ।

सुत्केरी भएपछि भने उनले आफ्नै ओछ्यानमा सुत्न पाइन् । भुइँमा वा छुट्टै ओछ्याउनेमा सुत्नु परेन । यद्यपी, दुध आउने नआउने कुरालाई लिएर पापी, धर्मात्मा भन्नेलगायतका कुरा झिना मसिना लाग्ने, तर मानसिक रुपमा महिलालाई विचलित गराउने टिप्पणीले सुगरिकालाई धेरै नै दिक्क बनायो । सुगरिका समाजलाई प्रश्न गर्छिन् – ‘सुत्केरीलाई छोयो भने सुनपानी छर्नुपर्छ भन्ने समाजमा नवजात शिशुलाई छुनुअघि साबुन पानीले हात धुने बानी कहिले बस्ला ?’

गर्भवती हुँदा परिवारमा कुनै दुर्घटना भयो भने त जीवनभर ति महिला र गर्भको सन्तानलाई परिवारको दुर्घटनाको दोषीका रुपमा उभ्याइने परम्पराले महिला कति अपहेलनामा बाँचेका छन् भन्ने पुष्टि हुन्छ । यसैको एक उदाहरण हुन् गीता ढकाल । उनले आफूले १७ वर्षको उमेरमा छोरा जन्माएकी थिईन् । सुत्केरी हुन डेढ महिनाअघि श्रीमानको दुर्घटनामा मृत्यु भयो ।  भक्कानिदै गीता भन्छिन्, ‘मेरो छोराको न्वारन गर्न समेत कोही आएनन् ।’ नजिकैका आफन्तको सहयोगमा न्वारन गरेपनि उनको र छोराको नागरिकता समेत परिवारका सदस्यले नबनाइदिएको उनले बताइन् । ‘मेरो श्रीमान् मर्नुको पछाडि छोरा र मेरो के दोष थियो ?’ उनी भन्छिन् ‘८ महिनाकी गर्भवती मलाई श्रीमान् मर्नुको कारण थोपरेपछि मैले कति कष्ट सहनुपर्‍यो होला ।’

गर्भवतीले बाटो हिँड्दा समेत अपमान खेप्नुपर्ने अवस्था छ । किर्तिपुर मच्छेगाउँकी ललिता अधिकारीले पहिलो पटक गर्भवती हुँदा यस्तै भोग्नुपर्‍यो । गर्भवती भएको ८ महिनामा बाटोमा हिँडिरहँदा छिमेकीले नाती बोकेर आएकी रहिछन् । ‘मेरो नाती नछोउ, रुन्चे लाग्छ.भनिन्’, त्यतिबेला ललितालाई आफू पूरै अछुत पो रहेछु की भन्ने पनि परेको थियो । ललिताको ४ महिनाको छोरा र ५ वर्षकी छोरी छन् ।

12544150_1084644971546011_1185704619_o

गर्भावस्था र सुत्केरी अवस्थामा धार्मिक संस्कारलाई कारण देखाएर पारिवारीक र सामाजिक छोइछिटो गर्ने परम्परा समाजमा अझै छ । घरमा नयाँ सदस्यको आगमन हुनु खुसीको कुरा हो । तर, सुत्केरी भएको घरलाई बिटुलो मानिन्छ । महिलालाई मन्दिर जान, पूजा गर्न, नवजात शिशुलाई परिवारकै अन्य सदस्यले छुन समेत दिर्इंदैन । वाल्मिकी विद्यापीठ धर्मशास्त्र विभागका प्रमुख प्राध्यापक डा. देवमणी भट्टराई भन्छन् , ‘धर्मशास्त्रले महिलालाई अछुत व्यवहार गर्नु भनेकै छैन ।’ धर्मसिन्धुले गर्भवतीको स्याहार गर्नका लागि उनका पतिले पालना गर्नुपर्ने धर्म र गर्भवती महिलाले आफूलाई ख्याल पुर्‍याउने कुराहरूको व्याख्या गरेको उनले बताए ।

धर्मसिन्धुको परिच्छेद ३ मा उल्लेख गरिएअनुसार गर्भवती महिलाका श्रीमानले महिलाको विशेष ख्याल गर्नुपर्छ । गर्भवती सुत्केरीलाई सजिलो हुने गरि नैऋत्य (दक्षिण, पश्चिम) कोण बनाएर सुत्ने कोठा बनाइदिनुपर्छ । तर, समाजमा भने विशेष ख्याल गर्नुपर्ने कुरालाई गलत व्याख्या गरिएको उनले बताए ।

सुत्केरी भएको कम्तिमा ४५ दिनसम्म महिला तङ्ग्रिन समय लाग्ने भएकाले उनलाई कम काम लगाएर, विशेष हेरचाह गर्नुपर्ने धर्मशास्त्रले व्याख्या गरेको भएपनि तिनै कुराको गलत व्याख्या भएको उनले बताए । यद्यपी, सुत्केरी हुँदा कम्तिमा ११ दिनसम्म भने परिवारका ७ पुस्तासम्मले पूजामा सरिक हुन नहुने उनले बताए । सबैको ध्यान महिलाको स्याहारमा पुग्ने भएकोेले पनि यो समयमा अन्य चाडबाड मनाउन नहुने उनको तर्क छ ।

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

पत्रकार मृत फेला

-महिला खबर- पत्रकार निर्मला पहराई शुक्रबार मृत फेला परेकी छिन् ।

बैठकमा महिला सहभागिता नभएकोमा चिन्ता

-महिला खबर- गैर आवासीय नेपाली संघले अमेरिका क्षेत्रको क्षेत्रीय बैठकमा महिलाको सहभागिता हुन नसकेको विषयप्रति ध्यानाकर्षण

खाद्यान्न सहयोग

अछामको मंगलसेन नगरपालिकाका दुई वडामा ६० जना विपन्न एकल महिलालाई अछाम जेसिजले खाद्यान्न सहयोग गरेको

सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन् स्वास्थ्य अधिकार नियमावली स्वीकृत

काठमाडौँ । सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन् स्वास्थ्य अधिकार ऐन, २०७५ लागु भएको तीन वर्षपछि नियमावली

उद्यमी महिलालाई अनलाइन बजारीकरण र ऋणमा समस्या

-महिला खबर- कोभिड-१९ को असरका कारण ऋण चुक्ता गर्न नसकेको र कर्मचारीलाई तलव दिन समस्या भएको

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: