छोरीको सम्मान परिवारको सान


प्रकाशित मिति :2016-07-23 10:00:50

‘भ्रूण पहिचान गरेर छोरी भए गर्भपतन गर्ने प्रवृत्ति मौलाउनुमा फितलो कानुन जिम्मेवार छ । कानुनमा कडाइ र अनुगमन तीव्र गराउने हो भने यसलाई घटाउन सकिन्छ ।’

सन्तोष शर्मा

पोखरा । ‘दुई–दुईवटा सन्तान भए, अब नजन्माए हुँदैन ?’
‘हुन्न, छोरा नभए गाउँलेले हेप्छन् ।’

अरूलाई शिक्षा दिने एक शिक्षकले आफ्ना भाइलाई दिएको जवाफ हो यो । धन्न उनको चौथो सन्तानचाहिँ छोरो भयो । अहिले उनलाई चार–चार सन्तानको लालनपालन प्रलय भएको छ । आफ्नो ढल्कँदो उमेरको ख्याल नगरी काममा रातोदिन मरिमेट्न बाध्य छन् उनी ।

अर्को एउटा परिवारको कथा । जसका घरमूली शिक्षक नै हुन् । उनले पनि छोराको आसमा चार छोरी जन्माए । त्यसपछि छोरो जन्मियो । अनि बल्ल रोकियो सन्तान जन्माउने काम । पाँच सन्तानको शिक्षा र विवाहमा उनले सानो सकस भोगेनन् ।

अर्को उदाहरण छ । एक आमा जसले छोराको आसमा ६ छोरी जन्माएकी थिइन् । अन्तमा उनले छोरो पाइन् । उनका मान्यताअनुसार ‘मुख अँध्यारो भएकीले छोरी पाउँछे, उज्यालो भएकीले छोरा ।’ अर्थात् छोरा र छोरी जन्मनुअघि नै उज्यालो–अँध्यारोको प्रतिनिधित्व गरेर जन्मन्छन् । छोरा पाउनेको जिउ हलुको–छिटोछरितो हुन्छ । छोरी पाउनेको अलि लोसे–अल्छ्याहा किसिमको हुन्छ भन्ने उनको मान्यता छ । यसले पनि जन्मनुअघि नै कसलाई छरितो र कोही लोसे बनाइसकेको छ ।

सामान्यतया बच्चा गर्भमा बसेपछि उसको स्वास्थ्य अवस्थाबारे अद्यावधिक भइरहन चिकित्सकले तीन–चारपटकसम्म अल्ट्रासाउन्ड गर्न लगाउँछन् । आफ्ना सन्तानको अङ्ग, मस्तिष्क, मुटुको चाल आदि ठीक भए–नभएको हेर्ने यो प्रविधि आफैँमा खराब होइन । तर, यसकै आडमा गर्भमा रहेकी छोरीको हत्या गर्ने प्रवृत्ति समाजमा बढ्दो छ । कानुनअध्येता सुमन आचार्यका अनुसार गर्भमा रहेको भ्रूणको लिङ्ग पहिचान गर्नु अपराध हो । यसरी पहिचान गर्न खोज्ने व्यक्ति र गराउने चिकित्सक दुवैलाई कारबाही हुन्छ ।

भ्रूणको लिङ्ग पहिचान गराउनेलाई तीन महिनादेखि ६ महिनासम्म कैद र पहिचान गरी गर्भपतन गर्नेलाई ६ महिनादेखि तीन वर्षसम्म कैद सजाय हुने कानुनी व्यवस्था छ । व्यवहारमा सहरका धेरै अस्पताल वा क्लिनिकमा त्यस्तो सेवा उपलब्ध छ ।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले नेपाललाई ‘छोराको चाहना राख्ने संस्कृति भएको’ मुलुकको सूचीमा राखेको छ । सन् २००९ को एक अध्ययनमा अधिकांश महिलाले पहिलो सन्तान जे भए पनि हुने बताएका थिए । तर, पहिलो बच्चा छोरी भएका ८१ प्रतिशत महिलाले दोस्रो बच्चा छोरा होस् भन्ने चाहेका थिए ।

छिमेकी देश भारतमा पछिल्ला दुई दशकमा एक करोड २० लाख छोरीको भ्रूणहत्या भएको तथ्याङ्क बाहिर आएको छ । त्यहाँ विवाहमा धेरै दाइजो दिनुपर्ने भएकाले छोरीको भ्रूणहत्या हुने विश्वास गरिन्छ । यही कारण भारतका कतिपय प्रान्तमा विवाह गर्न केटी पाइन छोडेको खबर पढ्न पाइन्छ ।

उता, एक सन्तान नीतिले चीनमा पनि छोरा नै रोज्ने प्रवृत्ति थियो । त्यही कारण त्यहाँ भ्रूणहत्या ह्वात्तै बढेको थियो । भ्रूणहत्याले छोराछोरीको अनुपात नमिल्दा बिहे गर्न केटी नपाइने समस्या चर्केपछि केही समयअघि मात्र चीनमा दुई सन्तान नीति ल्याइएको छ ।

सरकारी तथ्याङ्कअनुसार नेपालमा सुरक्षित गर्भपतन सेवाले कानुनी मान्यता पाएको दश वर्षमा करिब सात लाख र पछिल्लो पाँच वर्षमा चार लाख ३९ हजार ७४ महिलाले गर्भपतन गराएका छन् । कास्कीमा मात्रै आर्थिक वर्ष ०६९÷७० मा चार हजार ६ सय ६२, ०७०÷७१ मा ६ हजार ९४ र ०७१÷७२ मा पाँच हजार आठ सय १७ जनाले सुरक्षित गर्भपतन गराएको तथ्याङ्क छ ।

गर्भमै लिङ्ग पहिचान गरी गर्भपतन गर्ने प्रवृत्ति बढेसँगै नवजात शिशुमध्ये बालिकाको सङ्ख्या घट्दै गएको छ । ०६८ को जनगणनाअनुसार महिलाको जनसङ्ख्या ५१ प्रतिशतभन्दा बढी भए पनि १० वर्षमुनिका बालिकाको सङ्ख्या बालकको भन्दा २.३ प्रतिशत कम छ । ०६८ को जनगणनाअनुसार सहरी क्षेत्रमा एकदेखि १० वर्ष उमेर समूहका बालिकाको सङ्ख्या बालकभन्दा ५.७ प्रतिशत कम छ ।

ग्रामीण क्षेत्रमा भने बालिकाको सङ्ख्या बालकको तुलनामा १.७९ प्रतिशतले कम देखिएको छ । तथ्याङ्कका आधारमा एक दशकमा जन्मने शिशुमध्ये बालिकाको सङ्ख्या घट्दो छ । एक दशकअघि ११ सय ५० शिशुमा बालिका नौ सय ६ र एक दशकयता एक हजारमा सात सय जन्मने गरेको पाइएको छ ।

पत्रकार विजय कुमारले आफ्नो पुस्तक ‘खुसी’मा छोरी जन्मँदा आफूले अस्पतालमा सबैलाई मिठाई बाँडेको उल्लेख गरेका छन् । त्यसरी मिठाई बाँड्दा ‘झन् छोरा नै जन्मेको भए के पो गर्दो होला !’ भनेको पुस्तकमा उल्लेख छ । छोरीले गरेका प्रगति र तिनले आफूलाई दिएको सन्तुष्टिलाई उनले खुलेर लेखेका छन् ।

अध्ययनको सिलसिलामा नेपाल आएकी अमेरिकी विद्यार्थी फेबी बोइडियार्टोले दुई वर्षअघि काठमाडौंमा ‘छोरीशक्ति’ शीर्षकमा फोटोग्राफी गरेकी थिइन् । लिङ्गका आधारमा गर्भपतन प्रवृत्ति चर्किरहेको समाजमा आफूले गरेको फोटोग्राफीमा उनले एघार जोडा बाबुछोरी समेटेकी थिइन् । उनको फोटोकथा ‘नेपाली टाइम्स’ अङ्ग्रेजी साप्ताहिकले छापेको थियो । बोइडियार्टोले भनेकी छिन्, ‘आफ्ना छोरीप्रति गहिरो प्रेम र आशा बोकेका बाबुहरू देख्दा म साँच्चै धन्य भएकी छु ।’

फोटोकथामा कतिपय बाबुले छोरीलाई ‘लक्ष्मीको रूप’ भनेका छन् । छोरीबिना घरमा कुनै सौन्दर्य नहुने धारणा पनि तिनले व्यक्त गरेका छन् । छोरीहरू बुझकी हुने र तिनले छोराले जत्तिको सबै काम गर्न सक्ने ती बाबुहरूको विश्वास छ । फोटोकथामा ‘तपाईं आफ्नी छोरीप्रति किन गर्व गर्नुहुन्छ ?’ भन्ने साझा प्रश्नमा गायक अमृत गुरुङले भनेका छन्, ‘मेरी छोरीले मलाई पिता भूमिकामा सम्मान दिएकी छन् । अनि म पनि उनको रुचि र समस्यामा सघाउन प्रतिबद्ध छु ।’ सोही फोटोकथामा समेटिएका पत्रकार नारायण वाग्लेले त्यसताका ट्विट गरेका थिए, ‘यसपालि म छोरीका कारण अखबारमा छाएको छु ।’

हाम्रो समाजमा एक मात्र सन्तान (छोरी) जन्माएर बस्ने कैयन् अभिभावक देखिन्छन् । त्यस्तै, दुई छोरीलाई आँखाका दुई नानी ठानेर स्नेह वर्षाउने अनेक अभिभावक पनि हाम्रै वरिपरि छन् । राज्यले यस्ता अभिभावकलाई प्रोत्साहन पुरस्कार वा भत्ताको व्यवस्था गरे छोरीप्रतिको विभेदमा कमी आउन मद्दत पुग्थ्यो भन्छिन् महिला आयोगकी निवर्तमान सदस्य मनु हुमागाईं । ‘राज्यका विद्यमान कानुन पालनामा कडाइ र अभिभावकलाई प्रोत्साहनको वातावरण बनाउन सक्नुपर्छ,’ हुमागाईंले भनिन्, ‘अनि मात्र छोरीप्रतिको विभेद कम हुन थाल्नेछ ।’

जनस्वास्थ्य विशेषज्ञ डा. रवीन्द्र पाण्डे पनि भ्रूणहत्या मौलाउनुमा फितलो कानुनलाई दोष दिन्छन् । पाण्डे भन्छन्, ‘कानुनमा कडाइ र अनुगमन तीव्र गराउने हो भने यसलाई घटाउन सकिन्छ ।’

(संचारिका फिचर सेवा)
(सन्तोष, नागरिक दैनिकका पत्रकार हुन् ।) 

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

संसदीय मामिलाको नेतृत्वमा महिलाको संभावना/अध्यक्षमा कृष्णा पौडेलको उम्मेदवारी

-महिला खबर- संसदीय गतिविधिको समाचार संकलन गर्ने पत्रकारहरुको संस्था संसदीय मामिला पत्रकार समाजको नेतृत्वमा पहिलो पटक

पत्रकार रुपा शर्मा नेहालाई राष्ट्रिय मिडिया एक्सिलेन्स कन्ट्रिव्युसन अवार्ड

-महिला खबर- संचारको माध्यमबाट समाजिक रुपान्तरणमा शसक्त भुमिका निर्वाह गर्नुका साथै समाजिक अभियानमा क्रियाशिल भएको भन्दै

हिंसा र पारिवारिक खटनको शोक छ! गरीबी र चेतनाविहिनताको रोग छ!

-ललिता साह- राजविराज नगर पालिका वडा न. ८ की निकिता यादव १७ महिना को अन्तरालमा दुईवटा

सञ्चारिका समूहको साधारणसभा सम्पन्न

-महिला खबर- सञ्चारिका समूहको २४ औं वार्षिक साधारणसभा आज काठमाडौंमा भर्चुअल रुपमा सम्पन्न भएको छ ।

ससंकटमा छोरी सन्तान

-बिशाल सुनार- दैलेख । लिङ्ग पहिचानसहितको गर्भाधान होस् वा गर्भपतन कानुनतः अपराध हो । तर पनि

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: