महिलाको ढाड भाँच्ने चाडवाड


प्रकाशित मिति :2016-10-09 10:00:35

जुनसुकै चाडवाड हुन् ती प्रत्यक्ष  रूपमा महिलाका लागि बोझ बनेर आउँछन् । चाडवाड आयो कि महिलाको जिम्मेवारी दोब्बर बढ्यो । चाडवाड र रितीरिवाजलाई नेपाली महिलाले धानेका छन् भन्ने कुरामा दुई मत वा विमति हुन सक्दैन ।

ममता शर्मा नेपाल

Mamata Nepalअसोज र कात्तिक महिना नेपाली हिन्दुह रूका लागि महत्वपूर्ण समय हो । यसबेला  दसैं, तिहार, छठ जस्ता ठूला चाडपर्वह रू पर्दछन् । यी चाडपर्वले मानिस र समाजलाई एकीकरण गर्ने काम गर्दछन् । किसानको खेतिपाती थन्क्याउने र जागिरेले जागिरबाट फुर्सद पाउने भएकाले यो समयको रसमाधुर्य अझ बढ्छ । वषौंदेखि टाढा रहेका परिवारका सदस्य तथा आफन्तसँग भेटघाट हुने हुँदा यी चाडपर्व झन् महत्वपूर्ण बनेका छन् । यी सबै चाडपर्वका आआफ्नै किसिमका धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक विशेषता छन् ।  दसैं तिहार र छठसित आर्थिक पक्षको धेरै नजिकको सम्बन्ध हुन्छ । त्यसैगरि यी पर्वमा मनोरञ्जनात्मक पक्ष पनि गाँसिएको छ । एकातिर खर्च व्यवस्थापन अर्को तिर मनोरञ्जन  यी दुवैको समिश्रणले नै यी चाडह रू नेपाली हिन्दूह रूकालागि विशेष चाड बन्न पुगेका हुन् । जस्तै गरिबले पनि दुःखसुख यी पर्वलाई हाँसीखुसी मनाउने प्रयास गर्ने हुँदा यिनलाई राष्ट्रियस्तरका सांस्कृतिक–सामाजिक घट्ना मानिंदै आएको हो ।

 यी चाडहरूले मनोरञ्जन दिन्छन् तर समाजको कुन हिस्सा यस्तो मनोरञ्जनको बढी हकदार बन्छ ? चाडबाडको मनोरञ्जनात्मक पक्षलाई जोड दिइरहँदा महिलाले यसलाई कसरी आत्मसात गर्न पाएका हुन्छन् ? यस्ता प्रश्न अनावश्यक झै लाग्न सक्छन् तर गहिरिएर हेर्दा यसको जवाफ महिलामैत्री हुँदैन । जुनसुकै चाडवाड हुन् ती प्रत्यक्ष  रूपले महिलाको ढाड दुखाइसँग प्रत्यक्ष जोडिन्छन् । चाडवाड आयो कि महिलाको जिम्मेवारी दोब्बर बढ्यो । चाडवाड र रितिरिवाजलाई नेपाली महिलाले धानेका छन् भन्ने कुरामा दुई मत वा विमति हुन सक्दैन । अझ स्पष्ट  रूपले, संस्कृति धान्ने जिम्मेवारी महिला कै काँधमा छ भन्दा अन्यथा हुँदैन । घरभित्र वा घरबाहिर दुवैतिर उनीहरू व्यस्त रहन्छन् । थोरै पैसामा कसरी किफायत गर्ने र परिवारलाई कसरी रमाइलो वातावरण प्रदान गर्ने यी दुवै विषयमा उनीह रूको सुझबुझ रहन्छ र यसलाई सफलतापूर्वक व्यवस्थापन पनि गर्दछन् ।

यसरी परिवारलाई रमणीय वातावरण बनाइरँहदा के उनीहरू पनि रमाउन पाएका हुन्छन् ? यो कोणबाट सोच्नेहरू हाम्रो समाजमा विरलै फेला पर्लान् । अवश्य पनि महिला परिवारभित्र खुशी दिने र खुशी बाँड्ने कोटीमा पर्छन् । उनीहरू आफूले लिने र पाउने भन्दा पनि अरुलाई दिने कुरामा ध्यानकेन्द्रित गर्छन्, तर परिवारमा सुख, खुशी र रमाइलो वातावरण हरेक सदस्यलाई बराबरी भागमा पर्‍यो भने त्यो झन सुन्दर पक्ष हो । तर पितृप्रधान समाजले यो पक्षतिर हेरेको पाइन्न । घरका अन्य  पुरुष सदस्यले नै पनि छोरी र बुहारीका व्यस्ततालाई बुझेर उनीहरूको दुःखलाई सजिलो बनाउने प्रयास गरेको भए कुनै पनि राष्ट्रिय चाड र त्यसबाट पाइने खुसियालीको मात्रा दोब्बर हुन्थ्यो ।

 दसैं–तिहारमा हाम्रो समाजमा प्रायः यस्तो दृश्य देखिन्छ – पुरुषहरूले आर्थिक जोहो गर्ने, खसी–बोका किन्ने, काट्ने र कसै कसैले घर सजावटमा मद्दत गर्ने । महिलाले घरको सरसफाइ गर्ने, खाना तयार पार्ने र खुवाउने । यस्तै आजकलका सीप भएका र पढेलेखेका महिलाहरूले खर्च पनि जुटाउँछन्, घर सफा गर्ने, लुगाकपडा किन्ने, मरमसला किन्ने, खाना पकाउने–खुवाउने र त्यसपछिको जटिल काम भान्साको सफाइ र भाँडा माझ्ने । चाडवाडमा सँधै भन्दा धेरै मानिसहरू घरमा हुन्छन् । यसले सिधै भान्साको काम थपिन्छ । धेरै परिकार पकाउने, खुवाउने गर्दा समय बढी लाग्छ । त्यस्तै खाना खाएपछि धेरै भाँडा माझ्नु पर्दा उनीहरूको सबै समय त भान्सामै बित्छ । अनि रमाइलो गर्ने समय खोइ ! पुरुषको हकमा अर्कै परिदृश्य हुन्छ । प्राय सबै चाडवाडमा पुरुषहरू मोजमस्तीमा रहेका हुन्छन् । यो सोचनीय पक्ष हो । यस्तो असन्तुलनलाई सन्तुलित बनाएमा महिलाको पनि खुशी बढाउन सकिन्छ ।

अझै पनि हाम्रो समाजमा चाडवाडको बेलामा रमाइलो वातावरणलाई सन्तुलित किसिमले व्यवस्थापन गर्न ध्यान दिएको पाइँदैन । महिला र पुरुषवीच समानता ल्याउन अनेक अभियानहरू थालिए, तर संरचनागत  रूपमा चलिआएका असमान व्यवहारलाई हटाउने प्रयास भएनन् । पुरुषहरू तास खेल्ने वा अन्य किसिमका रमाइला खेलहरूमा रमाइरहँदा उनीहरूका निम्ति खाजा–खानाको तयारी र खेल्ने ठाउँसम्म पस्केर पुर्‍याउने काम महिलाहरूले गरिरहेका छन् । यसरी रमाइलो गर्ने मौकामा महिला वञ्चित हुन पुग्छन् । त्यसैगरि जूठा भाँडाको सरसफाइमा पनि अधिकांश समय खर्च हुन्छ ।

चाडवाडमा महिलाले एकतर्फी  रूपमा बेहोर्नु परेको दुःखको एकमात्र कारण हो –पितृसत्ता । यसको सोझो साइनो राजनीतिसँग जोडिएको छ । समाज र राजनीतिको शक्ति संरचनामा अमिल्दो अवस्था रहेसम्म यो विसंगति निरन्तर रहिरहन्छ । वास्तवमा भन्ने हो भने चाडवाडबाहेक अघिपछि पनि महिलाहरूले तुलनात्मक  रूपमै बढी काम गर्ने गर्दछन् । विश्वको हालै उपलब्ध तथ्यांकअनुसार  दक्षिण एसियाका महिलाले धेरै काम गर्दछन् । अझ नेपालका महिलाहरू चैबिस घण्टामा औसत १७ घण्टा काम गर्छन् । जबकि पुरुषहरू यसको आधा समयमात्र काम गर्छन् । यति धेरै कार्य व्यस्तता हुँदा पनि समाजमा महिलाको कामको मूल्यांकन हुन सकेको छैन । उनीहरूले गर्ने श्रम राष्ट्रिय उत्पादनमा गनिदैन ।

यति हुँदाहुँदै पनि हाम्रो अगाडि आइरहेका चाडवाडलाई महिलामैत्री बनाउन केही सामान्य विषयमा ध्यान दिन सकेमा केही मात्रामा सुधार ल्याउन सकिन्छ । महिलाका कामलाई सहज गर्न र उनीहरूको समय बचाउन ‘यूज एण्ड थ्रो’ किसिमका भाँडाहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ । त्यस्ता भाँडाहरूमा रेडिमेड दुना–बोता–टपरी, कागज तथा प्लास्टिकका भाँडाहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ । यसले एकातिर महिलाका कामको बोझमा कमी ल्याउन सकिन्छ र उनीहरू पनि चाडवाडमा रमाउने वातावरण बन्छ भने अर्को तिर हाम्रा घरेलु उद्योगलाई पनि टेवा पुग्छ । यस्ता ठूला चाडवाडमा यदी हामी हजारौं, लाखौं  रूपियाँ खर्च गरेर खाना र मनोरञ्जनका लागि छुट्ट्याउन सक्छौं भने त्यहीँ अलिकति खर्च छुट्ट्याएर महिलाका मनोरञ्जनका लागि पनि सोच्न सक्छौं । महिला र पुरुषवीच असमानता जारी रहनु  विडम्बना हो । न्यायपूर्ण र उन्नत समाजमा यस्तो रहनु ठूलै कलंक हो । तसर्थ अब हामीले आफ्नै घरबाट महिलाका कार्यबोझलाई सघाउने र सरलीकरण गर्ने उपायहरू अवलम्बन गर्न सक्नुपर्छ । झन् यस्ता चाडपर्वमा घरका सम्पूर्ण सदस्यहरूलाई मनोरञ्जन प्रदान गर्ने सोच राखिन्छ भने यस्ता विषयहरू देख्दा जति साना भए पनि निकै महत्वपूर्ण हुन् । हामीले यतिमात्र ध्यान पुर्‍याउन सकेमा पनि चाडवाडको रौनक बढ्छ र अविकसित समाजको चरित्र र विसंगति पनि धेरै कम हुन्छ ।

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

पत्रकार मृत फेला

-महिला खबर- पत्रकार निर्मला पहराई शुक्रबार मृत फेला परेकी छिन् ।

बैठकमा महिला सहभागिता नभएकोमा चिन्ता

-महिला खबर- गैर आवासीय नेपाली संघले अमेरिका क्षेत्रको क्षेत्रीय बैठकमा महिलाको सहभागिता हुन नसकेको विषयप्रति ध्यानाकर्षण

खाद्यान्न सहयोग

अछामको मंगलसेन नगरपालिकाका दुई वडामा ६० जना विपन्न एकल महिलालाई अछाम जेसिजले खाद्यान्न सहयोग गरेको

सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन् स्वास्थ्य अधिकार नियमावली स्वीकृत

काठमाडौँ । सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन् स्वास्थ्य अधिकार ऐन, २०७५ लागु भएको तीन वर्षपछि नियमावली

उद्यमी महिलालाई अनलाइन बजारीकरण र ऋणमा समस्या

-महिला खबर- कोभिड-१९ को असरका कारण ऋण चुक्ता गर्न नसकेको र कर्मचारीलाई तलव दिन समस्या भएको

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: