वैदेशिक रोजगारीमा जाने महिला कामदारले जान्नैपर्ने विषय


प्रकाशित मिति :2017-10-26 10:54:40

-रमा भट्टराई-

मुलुकमा पर्याप्त उद्योग–धन्दा, कलकारखानाको विकास हुन नसक्दा र रोजगारको अवसर न्यून हुँदा आमनेपालीका लागि वैदेशिक रोजगारी बाध्यताको विषय बनेको छ । वर्तमान समयमा कुनै पनि नेपाली घरपरिवार प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष रूपमा वैदेशिक रोजगारीसँग जोडिएका छन् । कतिपय सामाजिक तथा आर्थिक परिवेश र बाध्यताले पछिल्लो समय महिला कामदार पनि वैदेशिक रोजगारीमा जान थालेका छन् । पुरुष कामदारकै लागि सुरक्षित हुन नसकेको वैदेशिक रोजगारी महिला कामदारका लागि झन् चुनौतीपूर्ण रहेको छ । दुई वर्षदेखि वैदेशिक रोजगार विभागमा निर्देशकका रूपमा कार्यरत रमा भट्टराईले महिला कामदारका लागि वैदेशिक रोजगारीमा जाँदा अपनाउनुपर्ने सावधानी र सचेतताको विषयमा यस्ता सुझाव दिएकी छन् :

रमा भट्टराई निर्देशक, वैदेशिक रोजगार विभाग

 स्वयं सचेत हुनुपर्छ 

वैदेशिक रोजगारीमा गइसकेपछि महिलाहरू दोहोरो, तेहरो समस्यामा पर्ने गरेका छन् । महिलाहरूलाई श्रमशोषण गर्ने, काम गरेको पैसा नदिने, फरक काममा लगाउनेदेखि यौन शोषणको सिकारसमेत हुने गरेको अवस्था छ । एकातर्फ सरकारले घरेलु कामदारका रूपमा महिलालाई वैदेशिक रोजागरीमा जान रोक लगाएको छ । तर, एउटा काममा भनेर गएका महिलालाई घरेलु काममै लगाउने गरेको पाइन्छ । यस्ता विषयमा स्वयं जाने मान्छे नै सचेत हुन सक्यो भने ठगीबाट बच्न सकिन्छ । यस किसिमका जोखम निर्मूल गर्ने र ठगी रोक्ने अर्को उपयुक्त उपाय देखिँदैन । विद्यमान कानुनी व्यवस्थाअनुसार एउटा काम भनेर विदेश लैजाने र रोक लगाइएको घरेलु काममा लगाउँदासमेत कडा कारबाही गर्न नसकिने अवस्था छ । त्यस किसिमको जोखिमबाट बच्न कुन कम्पनीमा जाने हो, के कामका लागि जाने हो भन्नेजस्ता कुरा स्वयं कामदारले नै हेक्का राख्नुपर्ने हुन्छ । कथंकदाचित सम्झौताभन्दा फरक काममा लगाएको अवस्थामा स्वदेश फर्किन र क्षतिपूर्ति भराउने कार्यमा विभागले सहयोग गर्छ ।

घरेलु कामदारका रूपमा नजाने

हालका दिनहरूमा कुनै निश्चित मुलुकमा महिला कामदार जानै नपाउने भन्ने छैन । केही समयअगाडि कुवेत र खाडी मुलुकमा महिला कामदार पठाउन रोक लगाइएको भए पनि हाल खुला भइसकेको छ । पुरुषहरू जाने देशमा महिला कामदार जान मिल्ने व्यवस्था छ । तर, गएको जेठदेखि घरेलु कामदारका रूपमा भने खासगरी खाडी मुलुकहरूमा महिला कामदार पठाउन प्रतिबन्ध लगाइएको छ । घरेलु कामदारका लागि दिइने श्रम स्वीकृति नै रोकिएको छ । तर, खाडी मुलुकमै नेपाली महिला घरेलु कामदारका रूपमा उच्च माग छ । केही समयअगाडि घरेलु कामदारका रूपमा अफ्रिकन महिलाहरू खाडी मुलुक जाने गरेको अवस्था थियो । तर, अफ्रिकन महिलाहरू कालो वर्णका हुने भएकाले त्यहाँका बालबालिकाहरू डराउने र तर्सिने भएपछि उनीहरूको ठाउँमा नेपाली महिलाहरूको माग उच्च भएको हो । त्यसैको मौका छोपी मानव तस्करहरूले नेपाली महिला कामदार घरेलु कामदारका रूपमा खाडी पुर्‍याउँदै आएका छन् । त्यहाँको धार्मिक, सांस्कृतिक तथा सामाजिक परिस्थितिमा नेपाली महिलालाई काम गर्न निकै कठिन छ । कतिपय महिला यौनजन्य हिंसाको सिकारसमेत भएका छन् । त्यहाँको काफ्ला प्रणालीमा मालिकले स्वीकृति नदिएसम्म आफ्नै देशमा पनि फर्किन नपाउने व्यवस्था छ भने काम चित्त नबुझेको अवस्थामा अर्को कुनै साहुकहाँ काम सक्ने अवस्थासमेत रहँदैन । यस्तो अवस्थामा महिला कामदारका लागि खाडीको घरेलु कामदारको पेसा बन्धक बसेजस्तो, जेल बसेजस्तो हुन्छ ।

श्रम स्वीकृति लिएर मात्रै जाने

घरेलु कामदारका रूपमा महिलालाई वैदेशिक रोजगारीमा जान सरकारले रोक लगाएको छ । तर, भारतको खुला सीमा भएर महिला कामदारलाई घरेलु कामदारका रूपमा खाडी मुलुक पुर्‍याउन विभिन्न गिरोह सक्रिय रहेका छन् । त्यसरी अवैधानिक तवरमा विदेशमा लुकेर बसेका नेपाली महिला कामदार कति छन् भन्ने कुनै निश्चित तथ्यांक छैन । त्यसरी गएर अलपत्र परेका महिलाले घरपरिवार र विदेशस्थित दूतावासको सम्पर्कमा आउन सकेको खण्डमा उद्धार गर्न सकिने सम्भावना हुन्छ । तर, खाडी मुलुक पुर्‍याएर बन्धक बनाएर राखिने भएकाले परिवारको सम्पर्कमा आउन पनि असम्भवजस्तै हुन सक्छ । त्यसैले वैदेशिक रोजगारीमा जानै परे श्रम स्वीकृति लिएर वैधानिक तवरबाट मात्रै जानुपर्ने हुन्छ ।

वैदेशिक रोजगारीमा जान चाहने महिला कामदारहरूले त्यसका लागि सरकारले तय गरेको विधि प्रक्रियाअन्तर्गत म्यानपावरमार्फत जाँदा तुलनात्मक रूपमा बढी सुरक्षित हुन सकिन्छ । त्यसरी जाने कामदारको २ वर्षसम्मको जिम्मेवारी सम्बन्धित म्यानपावरले लिन्छ । गन्तव्य मुलुकमा पुगिसकेपछि सम्झौताअनुसारको काम, तलब र अन्य सुविधा पाउन नसकेको अवस्थामा फर्काउने उत्तरदायित्व पनि सोही म्यानपावरको हुन्छ । म्यानपावरमार्फत जाँदा कानुनअनुसार वैदेशिक रोजगार विभागमा उजुरी गर्न सकिने र विभागले राहत, उद्धार र क्षतिपूर्तिका लागि त्यस्तो म्यानपावरलाई ताकेता गर्न सक्ने अवस्था रहन्छ ।

पर्यटक भिसामा जानै नहुने

पर्यटक भिसामा कामदारहरू विदेश पठाउने कार्य वैदेशिक रोजगारीमा सबैभन्दा ठूलो समस्याका रूपमा रहेको छ । वैदेशिक रोजगारीका नाममा म्यानपावरभन्दा बाहिरबाट तथा सरकारी व्यवस्थाविपरीत दलालहरूले भारतको बाटो भएर पनि महिलालाई विदेश पुर्‍याउने गरेका छन् । पर्यटक भिसामा लगेर मानव तस्करी गर्ने गरेका घटना पनि बढ्न थालेको सुनिँदै आएको छ । त्यसतर्फ वैदेशिक रोजगारीमा जाने सबै महिलाको ध्यान जान जरुरी छ । वैदेशिक रोजगारीमा जाने हो भने श्रम स्वीकृति लिएर कामदार भिसामै जानुपर्ने हुन्छ । यस्तो हुँदा ठगिने र विदेशमा अलपत्र पर्ने सम्भावना कम हुन्छ ।

भारतको बाटो भएर नजाने

कानुनतः भारत तथा अन्य तेस्रो मुलुकको बाटो भएर वैदेशिक रोजगारीमा जान मिल्दैन । तर, दलालले घरेलु कामदारका रूपमा त्यस्तो बाटो प्रयोग गरी महिलाको मानव तस्करी गर्दै आएका छन् । भारतसँगको खुला सीमाले गर्दा हाम्रो वर्तमान प्रशासनिक संयन्त्रले त्यस्तो कार्य पूर्ण रूपमा नियन्त्रण गर्न सक्ने अवस्था छैन । यस्तो कार्यमा संलग्न गिरोहलाई नियन्त्रण गर्न वैदेशिक रोजगार विभाग सक्षम हुने कुरा पनि भएन । यस्तो अवस्थामा सबैभन्दा उत्तम विकल्प भनेकै गाउँ–गाउँका महिला वैदेशिक रोजगारीमा जाँदा आवश्यक विषयमा जानकार र सचेत हुनु हो ।

म्यानपावरमार्फत मात्रै जाने

वैदेशिक रोजागरीमा जान चाहने महिला कामदारले त्यसका लागि सरकारले तय गरेको विधि प्रक्रियाअन्तर्गत म्यानपावरमार्फत जाँदा तुलनात्मक रूपमा बढी सुरक्षित हुन सकिन्छ । त्यसरी जाने कामदारको २ वर्षसम्मको जिम्मेवारी सम्बन्धित म्यानपावरले लिन्छ । गन्तव्य मुलुकमा पुगिसकेपछि सम्झौताअनुसारको काम, तलब र अन्य सुविधा पाउन नसकेको अवस्थामा फर्काउने उत्तरदायित्व पनि सोही म्यानपावरको हुन्छ । म्यानपावरमार्फत जाँदा कानुनअनुसार वैदेशिक रोजगार विभागमा उजुरी गर्न सकिने र विभागले राहत, उद्धार र क्षतिपूर्तिका लागि त्यस्तो म्यानपावरलाई ताकेता गर्न सक्ने अवस्था रहन्छ ।

वैदेशिक रोजगारीमा जाँदा व्यक्तिगत तथा संस्थागत दुवै किसिमबाट जान सक्ने अहिलेको व्यवस्था छ । जसअनुसार साथीभाइ, आफन्त, आफ्नै गाउँको मान्छेलगायतको सम्पर्कको माध्यमबाट व्यक्तिगत श्रम स्वीकृतिमा महिलाहरूसमेत वैदेशिक रोजगारीमा गइरहेका छन् । यसरी जाँदा सम्बन्धित व्यक्ति आफैँ सचेत हुन नसक्दा ठगिने अवस्था आउँछ । त्यस्ता मान्छेले यस्तो भिसा आएको छ, व्यक्तिगत रूपमा जानुपर्ने हुन्छ भनेर कसैले भन्छ भने त्यसैमा शंका गर्नुपर्ने हुन्छ । विदेशमा कोही आफ्नै मान्छेले भिसा पठाएको हो र आफैँले सबै प्रक्रिया पुर्‍याएर जानुपर्ने हो भने त्यसमा जोखिम कम हुन सक्छ । तर, दलालका रूपमा विदेश पठाउने मान्छेको पछि लागेर व्यक्तिगत रूपमा विदेश नगएकै राम्रो हुन्छ ।

गाउँका लेखपढ गर्न नजानेका अथवा सामान्य लेखपढ गरेका महिलाले आफैँ खर्च हाल्ने र उनीहरूलाई सिकाएर यस्तो–यस्तो भन्नुपर्छ भनेर कसैले भन्छ भने त्यस्ता मान्छेमार्फत वैदेशिक रोजगारीमा जानुहुँदैन । कतिपयले त्यसलाई मानवअधिकार, काम गर्न जान पाउने महिलाको स्वतन्त्रताजस्ता नाममा पनि व्याख्या गर्ने गरेको पाइन्छ । तर, महिलाको सुरक्षाको दृष्टिकोणबाट भन्ने हो भने यस्तो विषयमा सावधानी अपनाउनैपर्ने हुन्छ । व्यक्तिगत रूपमा वैदेशिक रोजागारीमा जाने महिला कामदारप्रति उत्तरदायी र जिम्मेवार हुने कुनै व्यक्ति तथा संघ–संस्था नहुने अवस्था रहन्छ । यसरी गएर विदेशमा अलपत्र परेको अवस्थामा पनि उद्धारका लागि समस्या हुन सक्छ ।

सीप सिकेर मात्रै जाने

वैदेशिक रोजगारीमा महिलाहरू जानै हुँदैन भन्ने कुरा त भएन । तर, जाने नै हो भने पनि कुनै सीप सिकेर मात्रै जानुपर्छ । अदक्ष कामदारका रूपमा वैदेशिक रोजगारीमा जानु भनेको आफैँमा असुरक्षित हुने र चुनौती थप्नु हो । वैदेशिक बजारमा राम्रो पारिश्रमिक पाउन सकिने किसिमका पेसा तथा रोजगारीका क्षेत्र पनि हुन्छन् । त्यस्ता क्षेत्रमा वैदेशिक रोजगारीमा महिला कामदार जानु ठीकै मान्न सकिन्छ । तर, घरायसी, शारीरिक श्रम गर्ने हिसाबले अदक्ष कामदारका रूपमा वैदेशिक रोजगारीमा जानुभन्दा स्वदेशमै अन्य कुनै किसिमले गुजारा चलाउँदा राम्रो हुन्छ ।

साभार : नयाँपत्रिका दैनिक

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

पत्रकार मृत फेला

-महिला खबर- पत्रकार निर्मला पहराई शुक्रबार मृत फेला परेकी छिन् ।

बैठकमा महिला सहभागिता नभएकोमा चिन्ता

-महिला खबर- गैर आवासीय नेपाली संघले अमेरिका क्षेत्रको क्षेत्रीय बैठकमा महिलाको सहभागिता हुन नसकेको विषयप्रति ध्यानाकर्षण

खाद्यान्न सहयोग

अछामको मंगलसेन नगरपालिकाका दुई वडामा ६० जना विपन्न एकल महिलालाई अछाम जेसिजले खाद्यान्न सहयोग गरेको

सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन् स्वास्थ्य अधिकार नियमावली स्वीकृत

काठमाडौँ । सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन् स्वास्थ्य अधिकार ऐन, २०७५ लागु भएको तीन वर्षपछि नियमावली

उद्यमी महिलालाई अनलाइन बजारीकरण र ऋणमा समस्या

-महिला खबर- कोभिड-१९ को असरका कारण ऋण चुक्ता गर्न नसकेको र कर्मचारीलाई तलव दिन समस्या भएको

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: