बालविवाहको प्रयास, कानुन नहुँदा कार्वाही भएन


प्रकाशित मिति :2017-10-27 13:53:40

खेमा बस्नेत\महिला खबर

काठमाडौं । मुलुकी ऐनको नयाँ व्यवस्थामा महिला तथा पुरुष दुवैको लागि विवाह गर्ने उमेर २० वर्ष हुनुपर्ने उल्लेख छ । तर, नेपालमा कानुनलाई नै चुनौती दिदै बालविवाह भइरहेका छन् ।

सिराहाको लाहानस्थित नयाँ बजारकी १४ वर्षीया बालिका सबिला खातुनको यसै हप्ता भारत बिहारका ३० वर्षिय मोहम्मद आशिफ एकवालसँग हुन लागेको विवाह प्रहरीले रोक्यो ।

स्थानीय मेरी चिल्ड्रेन एकेडेमीमा ७ कक्षामा अध्ययनरत बालिकाको आफ्नै अभिभावकले उनी भन्दा १६ वर्ष जेठा व्यक्तिसँग विवाह गर्दै थिए । विवाहको महत्व नै नबुझ्ने उमेरकी सबिलाको शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगार र स्वतन्त्रता हडपेर आफ्नै आमा अमिना खातुन र बुबा मोहम्मद ताहिर अन्सारी चुरा, पोते, सिन्दुर लगायतका लगाम उपहारको साथमा छोरीलाई पराइको हात सुम्पिन आतुर थिए । तर संयोग नै मान्नुपर्छ सबिला त्यो जंजिरमा फस्नबाट उम्किइन् । एक सचेत नागरिकले बालिकाको विवाह हुन लागेको सूचना गोप्य रुपमा प्रहरीलाई दिएपछि प्रहरीले विवाह हुन दिएन ।

सबिलाका आमा बुबा शिक्षित र राजनीतिज्ञ रहेको बुझिएको छ । बालविवाह अपराध  हो भन्ने चेतनाको बिगुल फुक्नुपर्ने व्यक्ति उल्टै आफ्नै छोरीमाथि अपराध गर्न तयार रहेको घटना यतिबेला सर्वत्र आलोचनाको विषय बनिरहेको छ ।

सामाजिक सुधार ऐनलाई पनि चुनौती

यतिमात्र होइन अमिना खातुन र मोहम्मद ताहिर अन्सारीले सामाजिक सुधार ऐनलाई पनि चुनौती दिए । उनीहरू ५० लाख भन्दा बढी खर्च गर्दै आफू सम्पन्न भएको कुरा समाजमा प्रदर्शन गर्न समेत पछि हटेनन् । लाखौ खर्च गरेर बालिका छोरीलाई विवाह गरिदिने दुस्साहस गरेका शिक्षित बुबाआमाले एक रत्ती पनि सोचेनन् छोरीको विवाहमा लाग्ने त्यो पैसा छोरीको भविष्यको लागि खर्च गर्नुपर्छ भनेर ।

सामाजिक व्यवहार सुधार ऐनमा दुलहीको शरीरमा लगाएको बाहेक बढीमा १० हजारसम्म मात्र दाइजो दिन सकिने व्यवस्था छ ।

स्थानीय तह निर्वाचनमा लाहान नगरपालिकाबाट उपमेयरकी उम्मेदवार समेत रहेकी बालिकाकी आमा अमिना समाजमा विद्यमान दाईजो प्रथा र बालविवाह रोक्ने एजेण्डा लिएर भोट माग्दै हिडेकी थिईन् । तर आफ्नै बालिका छोरीको विवाह गर्न उनले लाखौ रुपियाँ खर्च गरिन् । उनको यो दोहोरो चरित्रले समाज सुधारका लागि राम्रो काम गरिरहेका मान्छेहरू प्रति समेत अविश्वास जन्माइदिएको छ ।

सोमबार राती प्रहरीले ति बालिकाको बिहे त रोक्यो । तर कानुनलाई चुनौती दिदै समाजमा शिक्षित र प्रतिष्ठित मानिने अभिभावक र भोज खान आउने जन्तीहरूलाई कुनै कानुनी कार्वाही हुन सकेको छैन । विवाह रोकिएपछि भारतबाट सयौंको संख्यामा आएका जन्ती त फिर्ता भए तर विवाहको समर्थन दिने, सहभागि हुने, ऐक्यवद्धता जनाउनेहरू भने खुलेआम हिडिरहेका छन् । यसले कानुनकै धज्जी उडेको आभास आम नागरिकले गरिरहेका छन् ।

एउटा बालिकाको बाल अधिकार हनन् गर्न तयार अभिभावकलाई सामान्य छलफल गरेर प्रहरीले छोडिदियो । किनभने उनीहरू माथि थप कार्वाहीको व्यवस्था बारे नेपालको कानुन मौन छ ।

यसबारे इलाका प्रहरी कार्यालय लाहानका प्रमुख नरेशराज सुवेदी विवाह नै नभएको हुनाले सामान्य छलफलपछि बालिकाको बुबालाई छाडिदिएको बताउछन् । बेहुला जन्ती लिएर फर्किएको उनले बताए । विवाह भैसकेको भए मात्र अभिभावलाई कानुनी कार्वाही हुने तर विवाह नै नभएको घटनामा भने कुनै कार्वाही गर्न नमिल्ने उनले बताए ।

बालविवाह सम्बन्धी बनेको नयाँ ऐनले २० वर्ष भन्दा कम उमेरमा गरिने विवाह कानुनी रुपमा दण्डनीय मानेको छ । साथै यस्तो विवाह गरेमा गैरकानुनी हुने भएकोले स्वत वदर हुने र कसूर गर्ने व्यक्तिलाई एक वर्षसम्म कैद वा १० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना हुन सक्ने व्यवस्था गरेको अधिवक्ता शशी बस्नेतले बताइन् ।

अधिवक्ता बस्नेतका अनुसार कानुनले बालविवाह प्रयास गर्नेलाई सजाय बारे नबोल्दा बालविवाह प्रयास गर्ने व्यक्तिलाई कुनै कानुनी कार्वाही हुन नसकेको बताइन् । ‘बालविवाहको प्रयास गर्ने व्यक्तिलाई के कार्वाही हुन्छ त ? भन्ने कुरा कानुनले नै बोलेको छैन’ उनले प्रष्ट्याइन् । त्यसकारण पनि सबिलाको जस्तो घटनामा अपराध गर्न तम्सिने अभिभावकहरूले उन्मुक्ति पाइरहेका छन् ।

वि.स. २०६८ को जनगणना अनुसार नेपालमा एक लाख ३८ हजार मध्ये १५ जना बालबालिकाको १० वर्ष नपुग्दै विवाह भएको देखिन्छ । त्यसमध्ये पनि एक लाख १५ हजार १ सय ५० बालिका रहेको तथ्यांकले देखाएको छ । नेपाल जनसांख्यिक तथा स्वास्थ्य सर्वेक्षण २०११ (ल्म्ज्क्–द्दण्ज्ञज्ञ) ले नेपालमा २० वर्षदेखि २४ वर्ष उमेर समुहका ४१ प्रतिशत महिलाको विवाह १८ वर्ष पुग्न अगाडि नै हुने गरेकोे उल्लेख गरेको छ ।

युनिसेफले प्रकाशित गरेको सन् २०१६ को तथ्यांक अनुसार नेपालमा ३७ प्रतिशत बालिका १८ वर्षभन्दा कम उमेरमा विवाह गर्छन् । यसैगरी १० प्रतिशत बालिका १५ वर्ष भन्दा कम उमेरमा विवाह गर्छन् ।

३ वर्षमा ७१ बालविवाह

नेपाल प्रहरीका अनुसार नेपालमा तीन वर्षको अवधिका ७१ बालविवाह भएका छन् । प्रहरीका अनुसार आ.व ०७१÷७२ मा २३, ०७२÷७३ मा १८ र ०७३÷७४ मा २५ बालविवाह भएको बताएको छ । प्रहरीको यो तथ्यांकले बालविवाह हुने क्रम बढ्दो अवस्थामा देखिन्छ । यसमा पनि प्रहरीसम्म नपुग्ने धेरै बालविवाह समाजमा छन् ।

नेपाल बाल विवाह गर्ने दक्षिण एशियाली मुलुकका प्रमुख देशहरू मध्ये बंगलादेश र भारत पछि तेस्रो स्थानमा पर्दछ । नेपाल सरकारले सन् २०३० सम्म बालविवाह अन्त्य गर्न राष्ट्रिय रणनीति बनाई कार्यान्वयनमा पनि ल्याएको छ ।

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

पत्रकार मृत फेला

-महिला खबर- पत्रकार निर्मला पहराई शुक्रबार मृत फेला परेकी छिन् ।

बैठकमा महिला सहभागिता नभएकोमा चिन्ता

-महिला खबर- गैर आवासीय नेपाली संघले अमेरिका क्षेत्रको क्षेत्रीय बैठकमा महिलाको सहभागिता हुन नसकेको विषयप्रति ध्यानाकर्षण

खाद्यान्न सहयोग

अछामको मंगलसेन नगरपालिकाका दुई वडामा ६० जना विपन्न एकल महिलालाई अछाम जेसिजले खाद्यान्न सहयोग गरेको

सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन् स्वास्थ्य अधिकार नियमावली स्वीकृत

काठमाडौँ । सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन् स्वास्थ्य अधिकार ऐन, २०७५ लागु भएको तीन वर्षपछि नियमावली

उद्यमी महिलालाई अनलाइन बजारीकरण र ऋणमा समस्या

-महिला खबर- कोभिड-१९ को असरका कारण ऋण चुक्ता गर्न नसकेको र कर्मचारीलाई तलव दिन समस्या भएको

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: