महिलाको भागमा कमजोर निर्वाचन क्षेत्र


प्रकाशित मिति :2019-11-28 11:04:35

-अमृता अनमोल-

बुटवल । रुपन्देहीको मर्चवार क्षेत्र कम्युनिष्ट पार्टीकै लागि सबैभन्दा कमजोर क्षेत्र हो । त्यही क्षेत्रबाट साविक एमालेले २ पटकसम्म नेता महिलालाई उम्मेदवार बनायो । ०५६ को प्रतिनिधि सभा र ०७० सालको दोस्रो संविधानसभाको चुनाबमा पम्फावती खनालले टिकट पाइन् । खनाललाई साविक निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ६ बाट प्रत्यक्ष चुनाब लड्ने मौका मिल्यो । तर, जित्ने आशै थिएन । ‘पार्टीको स्थायी संगठन नै थिएन । उमेरवारी होस् भन्ने हिसाबले मात्रै मलाई तोकिएको थियो,’ पम्फावतीले भनिन्, ‘पार्टीले बलीको बोका मात्रै बनाएको थियो । तर पनि हरेश खाइनन् । चुनाब लडें र चुनाबको अनुभव बटुलें ।’ पम्फा हाल नेकपा जिल्ला सचिवालय सदस्य तथा कार्यालय सचिवको भूमिकामा छन् । घुम्टो नओढी बाहिर ननिस्कने मर्चवार क्षेत्रमा गएर १८ वर्षसम्म काम गरेकी पम्फावतीले पछिल्ला चुनावमा भने अवसर पाइनन् । ‘स्थानीय तह वा प्रदेशसम्म भएको भए पनि जित्ने सम्भावना हुन्थ्यो,’ उनले भनिन् ,‘तर सम्भावना देखिएको स्थानमा उम्मेदवारछनोटमै परिएन ।’

बुटवल उपमहानगर ११ कांग्रेसको सबैभन्दा कमजोर क्षेत्र हो । त्यही कमजोर क्षेत्रमा सावित्रा टण्डनले वडा अध्यक्षको टिकट पाइन् । उद्योग र व्यवसायमा राम्रो छवि बनाएकी उनी उम्मेदवार छनोट भएकै दिनदेखि दत्तचित्र भएर खटिन् । पार्टीले आश गरेभन्दा धेरै मत ल्याइन् । तर चुनाब जित्न सकिनन् । ‘कम्युनिष्टको गढ भएको क्षेत्रमा एउटा पुरुष प्रतिस्पर्धीले भन्दा धेरै मत तानें,’ उनले भनिन् , ‘जित्न नसके पनि आफ्नो क्षमता देखाउने अवसर पाएँ । त्यसमै चित्त बुझाएकी छु ।’

राष्ट्रिय जनमोर्चाकी भानु जीसीले पछिल्लो प्रतिनिधिसभाको चुनावमा रुपन्देही क्षेत्र नं २ बाट उम्मेदवारी दिइन् । उनको क्षेत्रबाट तत्कालिन एमाले उपमहासचिव घनश्याम भुसाल प्रतिस्पर्धामा थिए । चुनाव जित्ने सम्भावना नै थिएन । तैपनि पार्टीले उठ्नुपर्छ भनेपछि उनी उम्मेदवार बनिन् । ‘आफूले चुनाब नजिते पनि समानुपातिकमा पार्टीलाई भोट तान्ने आशामा चुनावी मैदानमा उत्रिएकी थिएँ,’ उनले भनिन्, ‘तर महिला उम्मेदवार भएकै कारण प्रचारप्रसारदेखि मतगणनासम्म पार्टीभित्रैबाट थुप्रै असहयोग भोग्नुपयो ।’

पम्फा, सावित्रा र भानु त उदाहरण मात्रै हुन् । हरेक पार्टीमा जित्न सक्ने क्षेत्र पुरुषकै प्राथमिकतामा पर्छन् । महिलालाई टिकट दिनुपरे पार्टीको पकट क्षेत्र कम भएको क्षेत्रमा मात्रै दिइने नेता महिलाहरूको गुनासो छ ।

नेकपा प्रदेश ५ को सचिवालय सदस्य साबित्रा अर्यालले महिलालाई कोटा पुऱ्याउन मात्रै उठाउने चलनले उम्मेदवार बन्ने तर चुनाब जित्ने अवस्था नभएको बताइन् । ‘केही क्षेत्र सबै पार्टीबाट महिलामात्रै लड्ने बनाउनुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘यसो भएमा नेता महिला प्रतिस्पर्धामा उत्रन सक्ने थिए । जित्ने सत प्रतिशत सम्भावना पनि हुने थियो ।’

नेपालको संविधानले राज्यका हरेक क्षेत्रमा ३३ प्रतिशत महिला सहभागिता सुनिश्चित गरेको छ । तर त्यही नीति बनाउने राजनीतिक पार्टीभित्रै महिलाको कमजोर स्थिति छ । नेतृत्व तथा केन्द्रिय तहमा मात्र होइन पार्टीका जिल्ला तथा स्थानीय कमिटीमा समेत उक्त संख्या पुगेको छैन । पार्टीभित्र बलियो पकट बनाउन नसक्दा धेरै नेता महिला उपयोग मात्रै भएका छन् । यहीं कारण राजनीतिक शक्ति र सक्तामा महिलाको स्थान कमजोर रहेको उनीहरूको दुखेसो छ । ‘कसलाई शक्ति र सत्तामा पुऱ्याउने भन्ने निर्णय गर्ने पार्टीले हो,’ कांग्रेस नेता तथा प्रदेशसभा सदस्य रमा अर्यालले भनिन्, ‘पार्टीभित्रै महिलाको ३३ प्रतिशत आरक्षण सुरक्षीत नहुँदा पार्टीको नेतृत्व तहमा पुग्न, पहुँच बढाउन र शक्ति तथा सत्तामा जान समस्या भएको छ ।’ पार्टीभित्र आन्तरिक लडाइँ नलड्दासम्म पाटीभित्र महिलाको पकट बलियो बनाउन र नेता महिलाप्रतिको दृष्टिकोण फेर्न नसकिने उनले बताइन् ।

नेता महिलाहरू शक्ति, सक्ता र सम्पत्ति हातमा नहुँदा आफूहरू खुम्चनु परेको बताउछन् । यहीं कारण राजनीतिमा सहभागिता राम्रो भए पनि नेतृत्व तहमा जान र पहुँच बढाउन नसकेको उनीहरूको दुखेसो छ । उनीहरूका भनाइमा पुरुष नेताहरूले चुनावी बहस सुरु हुादादेखि नै प्रभाव देखाउन र बलियो क्षेत्रमा टिकट लिन अभ्यास थाल्छन् । महिलाहरू त्यसो गर्दैनन् । त्यसो नगरेकै कारण चुनावी प्रक्रियामा महिलालाई पछाडि पारिन्छन् । भरसक टिकट दिनै कन्जुसाई गरिन्छ । टिकट पाए कमजोर क्षेत्रमा पारिन्छ । उपसभामुख कृष्णी थारुले नेता महिला आफ्नो क्षमता देखाउने अवसरबाट समेत बञ्चित भएको बताइन् ।

रुपन्देहीको मणिग्राममा निर्वाचन आयोग र संचारिका समूह नेपालले राजनीतिज्ञ महिलाहरूसँग आयोजना गरेको अन्तरक्रिया कार्यक्रममा सहभागी नेता महिलाहरू ।

नेकपा केन्द्रीय सदस्य तथा प्रतिनिधि सभा सदस्य राधाकुमारी ज्ञवालीले वडादेखि केन्द्रसम्म महिलालाई नेता नमान्ने र नेतृत्व दिन नखोज्ने परिपाटिले थिचिएको बताइन् । ‘नेतृत्वकर्ताको मगजमा महिलाहरूलाई नीरिह देख्ने पितृसत्तात्मक सोच, व्यवहार र क्रियाकलाप छ,’ उनले भनिन्, ‘यसले महिलालाई नेता स्वीकार गर्नै दिएको छैन ।’ पितृसत्ताको यही असरले व्यक्ति, घरपरिवार, समाज, दल र राज्यलाई नै प्रभावित गरेको उनले बताइन् । ‘महिलालाई भोग्या देख्ने संस्कृति बदले मात्रै नेता महिलाको अस्तित्व रहने छ । त्यसका लागि भेदभाव सहने होइन, पार्टीभित्रै खुलेर छलफल गर्ने र विरोध गर्ने संस्कार बसाल्नुपर्ने छ,’ नेता ज्ञवालीले भनिन्, ‘यसले मात्रै पार्टीभित्रको मुल्यांकन र निर्वाचन प्रक्रियामा महिलाकोको सहभागिता बदल्न सकिन्छ ।’ तल्लो तहका नेता कार्यकर्ताबाटै विरोधका आवाज आए माथिल्लो तहका नेताहरूले नीति बदल्न सक्ने उनले बताइन् ।

भूमि व्यवस्था कृषि तथा सहकारी मन्त्री आरती पौडेल लैंगिकता तथा सामाजिक समावेशीकरणको नीति अनुसार महिलाले पाएको अवसरलाई शक्तिमा बदल्न सक्नुपर्छ भन्छिन् । ‘महिला कमजोर हुन्छन् भन्ने पितृसत्तात्मक सोच र व्यवहार चिर्न हामी हाम्रा कमजोरी सुधारौं । हरेक नयाँ कुरा सिक्ने/सिकाउने, जिम्मेवारी लिने र पूरा गर्ने गरौं,’ उनले भनिन्, ‘यसले पितृसत्तात्मक सोच हटाउन र नेता महिलालाई सबल बन्न सहयोग पुग्छ ।’

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

पत्रकार मृत फेला

-महिला खबर- पत्रकार निर्मला पहराई शुक्रबार मृत फेला परेकी छिन् ।

बैठकमा महिला सहभागिता नभएकोमा चिन्ता

-महिला खबर- गैर आवासीय नेपाली संघले अमेरिका क्षेत्रको क्षेत्रीय बैठकमा महिलाको सहभागिता हुन नसकेको विषयप्रति ध्यानाकर्षण

खाद्यान्न सहयोग

अछामको मंगलसेन नगरपालिकाका दुई वडामा ६० जना विपन्न एकल महिलालाई अछाम जेसिजले खाद्यान्न सहयोग गरेको

सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन् स्वास्थ्य अधिकार नियमावली स्वीकृत

काठमाडौँ । सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन् स्वास्थ्य अधिकार ऐन, २०७५ लागु भएको तीन वर्षपछि नियमावली

उद्यमी महिलालाई अनलाइन बजारीकरण र ऋणमा समस्या

-महिला खबर- कोभिड-१९ को असरका कारण ऋण चुक्ता गर्न नसकेको र कर्मचारीलाई तलव दिन समस्या भएको

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: